خطب الإمام علي ( ع ) ( مترجم : عز الدين الآملي 904 ه - )

مقدمه 24

نهج البلاغة ( فارسى )

نسخهء سپهسالار دست نويس زياد ندارد . در صفحه اول يا به عبارت بهتر پشت جلد آن مقدارى يادداشت طبى و نسخه دوا هست كه دارندگان كتاب نوشته‌اند . يادداشتى با مهر كتابخانه اعتماد السلطنه در تاريخ جمادى الاولى 1297 دارد كه اين كتاب « شرح فارسى بر نهج البلاغه از شيخ جعفر آملى » است و در صفحه اول وقف نامه‌اى است كه مى رساند در روز جمعه 15 ذى حجه سنه 1297 با ساير كتابهاى وقفى بر مدرسه وقف شده است . چون نويسنده اين سطور نسخهء آستانه را بهتر و دقيق تر يافت تقريبا متن كتاب را بر اساس آن نسخه به چاپ رسانيد و فقط در مواردى كه ضبط نسخه مدرسه سپهسالار مرجح به نظر مى رسيد التقاط كرد و از باب اين كه سخنان و خطبه‌هاى حضرت امير ع حتى الامكان پيراسته و آراسته باشد به نهج البلاغه رضى ( نسخه مورخ 675 شماره 1862 كتابخانه آستانه ) و شرح عبده چاپ مصر مراجعه كرد و اگر اختلاف قابل ذكرى بود يادداشت كرد . در حل مشكلات و ترجمه خطبه‌ها از شرح ابن ميثم نسخه خطى كتابخانه آستانه بهره گرفت و در فصل معانى بيان به مطول نگاه كرد . سعى شد از رسم الخط نسخه‌ها پيروى شود نهايت پ و چ و ژ و گ را كه اغلب ب و ج و ز و ك نوشته شده بود به صورت امروز در آورد و غلطهايى املايى را تصحيح كرد . فهرستى از اعلام و سخنان حضرت ع و مندرجات كتاب و بعضى تركيبات فارسى پسنديده ترتيب داده شده و بعضى از مطالب مشكل و نكته‌هاى ادبى و تاريخى در تعليقات آخر كتاب به اختصار مورد بحث قرار گرفته است . چاپ كتاب مدتى مديد و بيش از حد منتظر به طول انجاميد و علت نداشتن يار و معين و ديگر اشكالها و گرفتاريهاى مختلف بود و اين خود عذرى است تا اگر خوانندگان نكته سنج خطا و زلتى در آن يافتند به ديده اغماض بنگرند و بر من بنده نگيرند . اين كتاب غير از آن كه سخنان حضرت على را در بر دارد متضمن نكته‌هاى دينى و تاريخى و ادبى نيز هست و از لحاظ زبان فارسى و تطور نثر اهميت دارد . در نثر آن كه هنوز پيچيدگى و تصنع اواخر صفويه و دوره قاجار سايه نينداخته است زيبايى و جمال چشم گير هست و از سبك قديم آثارى دارد كه براى نشان دادن تطور زبان فارسى و تاريخ زبان سودمند تواند بود . فصل معانى بيان كه به عنوان براعت استهلال در آغاز كتاب آمده شامل مباحث اصلى معانى و بيان است و شايد در فارسى كم نظير باشد .