خطب الإمام علي ( ع ) ( مترجم : عز الدين الآملي 904 ه - )

مقدمه 19

نهج البلاغة ( فارسى )

نهج البلاغه » ذكر شده است ولى چون ترجمهء تحت اللفظى نيست بعضى مثل صاحب رياض - العلماء و مستدرك و به تبع آنها مرحوم سيد هبة الدين شهرستانى « شرح نهج البلاغه » نوشته‌اند ( فهرست سپهسالار ج 2 ص 58 ) . در فهرست كتابخانه آستان قدس به اجتهاد شخصى « ترجمه و شرح نهج البلاغه » ضبط شده است . آملى غير از اين كتاب آثار ديگرى هم داشته است . رسالة الحسنيه را كه در اصول دين و فروع عبادت است به اسم همان آقا حسن وكيل مازندران كه ترجمه نهج البلاغه هم به اسم اوست تاليف كرده بوده است ( ذريعه ج 4 ص 13 ) و رساله‌اى به اسم لمعه در نكاح دوام و متعه نيز از اوست كه نسخه‌اى از آن در كتابخانه آستان قدس ( ش 2553 فقه ) هست . اين نسخه در 28 ربيع الاول 923 در يزد و به خط حيدر بن حاجى حسن الطبسى نوشته شده است و 18 ورق 19 سطرى دارد . در آغاز آن آمده است كه مشتمل بر مقدمه و چهار باب است و به رسم « تحفه نواب امير كبير » وكيل السلطنه مازندران ، آقا حسن تقديم شده است . نسخه كتابخانه آستان قدس به خط ابراهيم ( ابراهيم ) بن زكريا جمارودى زرگر نوشته شده و روزگارى در خزانه نادرشاه بوده است . عبارت آخر نسخه مى رساند كه كاتب آن را از روى نسخه‌اى كه مؤلف در ظهر سه شنبه جمادى الاول 972 هجرى به پايان رسانيده بوده استنساخ كرده است . مرحوم سعيد نفيسى همين جمادى الاولى 972 را تاريخ تأليف كتاب آملى دانسته است ( تاريخ نظم و نثر در ايران و در زبان فارسى ج 1 ص 396 ) ولى آقاى ابن يوسف به دليل اين كه در نسخه مدرسه سپهسالار تاريخ تأليف كتاب شنبه 24 ذى قعده 944 ذكر شده است سال 972 مذكور در نسخه آستانه را ، تاريخ تحرير دانسته است نه تأليف . اگر چه ممكن است براى اين كتاب دو تحرير اصلى قائل شد ولى به طور كلى در اين قبيل موارد اظهار عقيده جزم و قطعى مشكل است و انواع فرضها را مى توان كرد : مثلا مكرر ديده شده است كه كتاب تاريخ تحرير را به جاى تاريخ تاليف نوشته‌اند يا بر عكس اتفاق افتاده است كه كاتبى كتابى را از روى نسخه قديمى استنساخ كرده و عين تاريخ تاليف آن كتاب را به جاى تحرير در موقع استنساخ نقل كرده است . گاهى هم ديده شده است كه كتابى چند تحرير دارد يعنى مؤلف چندين بار در آن تجديد نظر كرده و هر بار تغييراتى در آن داده است . و گاهى مؤلفى چند مرتبه بدون اين كه در متن تغييرى بدهد كتابى نوشته و در هر بار تاريخ همان وقت را ذكر كرده است . در هر حال نسخه