كرده است ( تاريخ نظم و نثر مرحوم سعيد نفيسى ج 2 ص 791 ) . شرح ديگرى است به فارسى از ملا فتح اللّه كاشانى مؤلف در 955 به اسم تنبيه الغافلين و تذكرة العارفين ( ايضا ج 2 ص 734 - فهرست ريو ج 2 ص 19 ) كه ترجمه ساده‌ايست از خطبه‌هاى حضرت و چاپ هم شده است . و كتابهاى ديگر كه شمارهء آنها به 80 تا 90 مى رسد ( مقاله آقاى دانش پژوه در شماره 26 و 27 نامه آستان قدس ) و حتى به گجراتى هم ترجمه شده است ( آقا بزرگ طهرانى در جلد چهاردهم ذريعه 13 شرح و در جلد چهارم 9 ترجمه فارسى و گجراتى منظوم و در جلد هفتم 12 كتاب به نام خطب امير المؤمنين ع معرفى كرده است ) . بعضى از اين شرحها به عللى خيلى معروف شده است از آن جمله شرح ابن ميثم است از كمال الدين ميثم بحرانى كه شيعهء امامى بوده و به قولى در 679 . ه در گذشته است ( هدية العارفين ج 2 ص 486 ولى در ذريعه ج 12 سال فوت او غير از 679 ، 699 ذكر شده است ) و بعضى 655 و 656 نيز نوشته‌اند ( فهرست سپهسالار ج 2 ص 49 - كشف الظنون ص 1991 - ترجمه كتاب شهرستانى ص 76 ) ، اين شرح را ابن ميثم براى عطاء ملك جوينى وزير معروف ( نسخه مورخ 1087 كتابخانه آستان قدس ورق 2 ) تاليف كرده و نسخه خطى زياد دارد ( در كتابخانه آستان قدس چند نسخه هست : 2053 مورخ 1077 - 2054 2055 مورخ 1085 - 2056 - 7783 مورخ 1038 - 7784 ) و ديگر شرح ابن ابى الحديد معتزلى كه چند بار چاپ شده و نسخه خوبى از آن در كتابخانهء مدرسه نواب مشهد هست ( مقاله آقاى شانه‌چى در شماره 22 نامه آستان قدس ) و از شرحهاى اخير شرح محمد بن عبده كه در عين اختصار استوار و معروف است . چون بيشتر اين شرحها به عربى بود و همه فارسى زبانها نمى توانستند استفاده كنند بعضى از فضلاى ايران به فكر ترجمه بر آمدند . يكى از ترجمه‌هاى خوب و قديمى نهج البلاغه كه مى توان گفت قدرش مجهول مانده از عز الدين جعفر بن شمس الدين آملى است كه انشاى روان و ساده‌اى دارد . متاسفانه از زندگى آملى اطلاعى در دست نيست . نوشته‌اند كه با شيخ كركى متوفى 930 ( فهرست سپهسالار ج 2 ص 57 ) و شيخ ابراهيم قطيفى ( ذريعه ج 4 ص 135 ) همدرس بوده است . قاضى نور اللّه شوشترى مى نويسد قبر او در سارى مزار است ( به نقل ذريعه ) و مردم به زيارت آن مى روند . ظاهرا از شرح آملى نسخه‌هاى زيادى در دست نيست . نسخه‌اى در كتابخانه آستان قدس