و قد اشرنا الى صحة الاطلاق 1 ) 3 - اطلاق لفظ و اراده مثل : مثلا كلمه ( ضرب ) را مثال مىزنيد و مىگوئيد منظور من از اين ( ضرب ) مثل بوده است . « 1 » فرق اطلاق لفظ و اراده نوع ، با اطلاق لفظ و اراده‌ى مثل ، قصد متكلم است . نكته : همان‌طور كه محشين به مثال شماره 1 ايراد داشتند به مثال شماره 2 نيز ايراد وارد كرده‌اند و مىگويند اين دو مثالى كه مرحوم آخوند آورده‌اند شامل خودشان نمىشود . يعنى ( ضرب فعل ماض ) براى اطلاق لفظ و اراده‌ى نوع ، و ( زيد فى ضرب زيد فاعل ) براى اطلاق لفظ و اراده صنف ، صحيح نيست زيرا در مثال اول ضرب معناى اسمى دارد و فعل نيست ، و در مثال دوم زيد در اول عبارت فاعل نيست بلكه مبتدا است لذا بهتر است اين گونه مثال بزنيم ضرب كلمة يا زيد لفظ ( براى اطلاق لفظ و اراده نوع ) و زيد اذا وقع فى اول الجمله الاسمية مبتدا ( براى اطلاق لفظ و اراده صنف ) « 2 » 1 ) همان‌طور كه در مبحث ثالث گفتيم دايره گستردگى استعمال مجازى به طبع است در اين مبحث هم مىگوييم اطلاق لفظ و اراده لفظ ديگر دايره گستردگى و برد آن به طبع انسان است نه بالا وضع و الا در غير اين صورت مهملات هم داراى وضع

--> ( 1 ) - الظاهر : ان قوله كضرب سهو من القلم او من الناسخ ، و الصحيح ان يقال « كزيد فى المثال . . . » الى آخره اذ الظاهر ان ما استعمل فى الصنف و المثل شى واحد ، و هو لفظ « زيد » ، و التفاوت به قصد شخص القول على الثانى و عدمه على الاول . حاشيه مرحوم مشكينى جلد 1 صفحه 105 و عناية الاصول جلد 1 صفحه 32 . ( 2 ) - حقايق الاصول جلد 1 صفحه 31 و عناية الاصول جلد 1 صفحه 32 .