ب ) اشاره به اين مطلب دارد كه همين‌قدر كه در تحقق بناء عقلاء شك داريم براى عدم حجيت آن بناء كفايت مىكند زيرا بناء عقلاء زمانى حجيت دارد كه تحقق آن محرز شود . « 2 » ج ) شايد اشاره به اين باشد كه اگر بناء عقلاء هنگام شك در اصل نقل ، بر اصالة عدم نقل باشد ، بعيد نيست كه بناء آنها نيز بر تأخر استعمال هنگام علم اجمالى به اصل نقل و شك در تقدم و تأخر آن باشد و عليه فينحصر الايراد حينئذ بالاشكال الاول و هو معارضة اصالة التأخر الاستعمال باصالة تأخر الوضع و الاشكال الثانى على تقدير القول بأعتبار اصالة تأخر الاستعمال من باب التعبد و اما على التقدير الآخر فيقال ان الاصل العقلائى بالعكس و هو تأخر الوضع عن الاستعمال « 3 » و « 4 » ( 1 ) - منتهى الدرايه جلد 1 صفحه 125

--> ( 2 ) - حاشيه مرحوم مشكينى جلد 1 صفحه 153 ( 3 ) - عناية الاصول جلد 1 صفحه 58 ( 4 ) - بعضى از اصوليين بطور كلى ثمره اين بحث را منتفى مىدانند حتى اگر حقيقت شرعيه ثابت باشد زيرا هيچگونه شكى در مورد الفاظ وارد شده در قرآن و سنت نداريم . زيرا الفاظى مانند صلاة و زكات و غيره كه در قرآن آمده معلوم است كه معناى شرعى مىدهد نه لغوى اما آنچه در روايات آمده اگر از طريق مخالفين صادر شده باشد كه نزد ما حجيت ندارد ، و آنچه كه از طريق ائمه اطهار عليهم السلام وارد شده باشد ، خودشان معانى آن را ذكر كرده‌اند پس در هر صورت ملزم هستيم كه الفاظ صادر شده از شارع مقدس را بر معانى شرعى حمل نمائيم . آقاى وحيد خراسانى كه قائل به عدم ثمره هستند در اين‌باره مىفرمايند : ترتيب ثمره متوقف است بر علم به تاريخ و هيچ طريقى براى علم پيدا كردن به تاريخ نداريم پس بناء على هذا ، احتمال دارد الفاظ احكام شرعى قبل از حقيقت شدن در معانى شرعى از ناحيه شارع صادر شده باشد و با وجود چنين احتمالى حتى بنابر ثبوت حقيقت شرعيه ممكن نيست الفاظ احكام شرعى را بر معانى شرعيه حمل كنيم ( تحقيق الاصول جلد 1 صفحه 220 ) شهيد مصطفى خمينى در مورد حقيقت شرعيه يك ثمره اصولى و چند ثمره فرعى ذكر كرده‌اند . -