الشيخ الصدوق ( مترجم : كمره اى )
158
الخصال ( فارسى )
و چون نوشيدند رفع تشنگى آنها مىشود همه گرسنه ميشوند و با آنچه داراى مواد غذائيست رفع گرسنگى ميكنند همه در اثر كار خسته ميشوند ؛ ميخوابند و در اين امور جز اندازهء كمى كه در اثر عادت تفاوت مىكند يا در اثر اختلاف منطقهء زندگانى پيدا مىشود تفاوتى در بين نيست و خود عادت و منطقهء زندگانى هم فرمول كلى و ثابت دارند . براى فهم اين گونه اخبار بايد دانست كه عقيده تأثير ايام و اوقات در زندگانى بشر يك عقيدهء باستانى و عمومى است مبدأ علمى اين عقيده از آشور و كلده منتشر گرديده و روى اساس پوچ و باطل ارباب انواع و مديريت كواكب سبعه سياره بوجود آمده و شايد اصل وضع هفته دوريه هم روى همين اساس باشد و بعلاوه استسعاد و بد فالى باوقات طلوع و غروب ستارگان در طبع جاهلانهء بيابان گردان بوده و از اين رو عرب كه چادرنشين و بيابان گرد بودهاند با نواء يعنى موسمهاى مربوط بطلوع و غروب ستارهگان معتقد بودهاند و بسيارى از حوادث را بدان مستند ميدانستهاند مردمان جاهل چون گرفتار نكبتى شوند فورا متوجه وقت و ساعت ميگردند و آن را بباد لعنت ميگيرند چنانچه هر گاه خوشى و حظى يابند طبعا ميگويند عجب وقت خوبى بود يا عجب طالع خوشى داشتيم . از اينجا معلوم مىشود كه اين عقيده خرافى خوشى و بدى روز و ساعت و تأثيرات آن در زندگانى انسان چه اندازه ريشه دار و در فكر جاهلانهء عموم عميق بوده خصوصا در اين اوقات كه دانشمندان ستارهشناس ايرانى و صابئين كه حمله علوم آشور و كلده بودند وارد دستگاه علوم و خلافت اسلامى شده و مورد اعتماد خلفاء جائر و جاهل گرديده و به اين مناسبت عموم مردم هم بدانها گرويدهاند و اين مسائل يوميه و اسبوعيه فكر عموم را به خود متوجه كرده و مردم را در يك وادى خرافت بار عجيبى كشانيده بود البته همه اخبارى را كه در اين زمينه رسيده نميتوان قطعى و صحيح دانست . ولى اخبار درست هم در ضمن آنها بسيار است و از مجموع اخبار اين موضوع بدست مىآيد كه امامان معصوم براى معالجهء اين مرض درونى و عقيده خرافى از سه راه در مقام بر آمدهاند . 1 - توليد انتظام و ديسپلين در فكر و كار جامعه چون معلوم است كه يكى از فوائد مهم اختلافات طبيعى اوقات كه شب و روز و ماه و سال در اثر آن پديد شده ايجاد حساب و انتظام در زندگانى و فكر انسان است و در قرآن هم مكرر بدين فايده توجه شده و اين يك فايده بسيار مهمى است و انسان بهر اندازه از نظر كار و وضع زندگانى منظم و تحت حساب و آمار باشد به همان اندازه خوشبخت و كامياب و راحت است . در يك عده از اخبار اين موضوع مردم را به اين نكته متوجه كرده كه شما بايد كارهاى خود را روى ايام هفته تقسيم و تنظيم كنيد مانند روايت جعفرى از امام هفتم كه فرمود روز سه شنبه ناخن بگيريد روز چهار شنبه حمام برويد روز پنجشنبه در صورت احتياج حجامت كنيد ، روز جمعه عطر بزنيد . 2 - از نظر روانشناسى و تصحيح عقيده و توجه بمبدأ مردم را بامورى متوجه كردهاند كه در اين روزها اتفاق افتاده و موجب عبرت و توجه به حضرت پروردگار و توبه از گناهان است مانند