1 . استاد شيخ صدوق رحمه اللّه ، محمد بن حسن بن وليد ، در پاسخ به شاگردش كه مىپرسد : معنا اين روايت چيست ، مىگويد : « ان تجيب الرّجل فى تفسير آية بتفسير آية اخرى « 1 » اين كه كسى براى تفسير آيه‌اى از قرآن به آيه‌اى ديگر جواب دهد . » اين پاسخ ممكن است به يكى از دو معانى زير حمل شود : الف . تفسير قرآن به قرآن . ب . آياتى از قرآن بدون ضابطه و قاعده ، كنار آيهء مورد نظر قرار داده شود . در هر حال ، روشن است كه مراد از اين روايت نمىتواند « تفسير قرآن به قرآن » باشد ، چرا كه در اين صورت اين شيوهء تفسيرى نفى شده و روايت « ضرب القرآن » در مقابل ادلهء قرآنى قرار مىگيرد و از ارزش خواهد افتاد . 2 . معناى ديگرى كه مىتوان براى « ضرب القرآن » احتمال داد ، بىاحترامى كردن نسبت به قرآن و كوبيدن آن يا بعضى از آيات بر زمين است . يا منظور به هم زدن اوراق و جلد قرآن است كه نوعى استخفاف باشد ، در اين صورت كفر به معنا گناه بزرگ است . ( اين ديدگاه علامه مجلسى « 2 » است ) . 3 . فيض كاشانى رحمه اللّه مىفرمايد : شايد منظور تفسير و تأويل بعضى متشابهات قرآن به برخى معانى ( بر طبق هواى نفس ) باشد . « 3 » 4 . مخلوط كردن آيات قرآن و به دست آوردن اعتقاد باطل كه خلط آيات از جهت مقامات معانى آنها است ، يعنى اخلال به مقام آنها شود ؛ مثلا محكم را متشابه و متشابه را محكم فرض كنيم . ( ديدگاه علامهء طباطبايى « 4 » ) 5 . نقض و ايراد بر قرآن و تناقض گيرى از آيات بدين معنا كه آياتى كه در ظاهر مخالف يكديگرند جمع آورى كرده تا به قرآن اشكال كنند . اين عمل منسوب به زنديقان زمان على عليه السّلام و امام حسن عسگرى عليه السّلام بوده است و روايات وارد شده ، احتمالا ناظر به اين

--> ( 1 ) معانى الاخبار ، ص 190 ؛ ثواب الاعمال ، ص 329 . ( 2 ) بحار الانوار ، ج 89 / 39 . ( 3 ) وافى ، ج 5 / 274 . ( 4 ) الميزان ، ج 3 / 83 .