حسين علوى مهر

357

روشها و گرايشهاى تفسيرى ( فارسى )

جوهرى » ، « حدوث عالم جسمانى » ، « اتحاد عاقل و معقول » « معاد جسمانى » با بينشى جديد ، « خلود كفار در عذاب » ، « جسمانية الحدوث و روحانية البقاء بودن نفس انسانى » و . . . مىباشد . وى بيش از پنجاه كتاب و رساله تاليف نموده است كه مهم‌ترين آن‌ها عبارتند از : حكمت متعاليه در اسفار اربعة ، شواهد الربوبية ، مفاتيح الغيب ، شرح اصول الكافى ، مبدأ و معاد ، و تفسير القرآن الكريم . شرح نگارش آن تفسير ملا صدرا ، پيش از نوشتن اين تفسير ، كتاب مفاتيح الغيب را به عنوان مقدمهء تفسير مىنويسد ، كه در آن اصول و مبانى فكرى خود ، و روش و كلياتى كه در تفسير قرآن مورد توجه بوده است آورده و پس از آن به نگارش تفسير مىپردازد . او تمام قرآن را تفسير نكرده ، بلكه به طور پراكنده سوره‌هايى را تفسير نموده است . اين كتاب دربردارندهء تفسير سورهء « حمد » ، « بقره » تا آيهء 65 ، « حديد » ، « اعلى » ، « آية الكرسى » ، « سجده » ، « طارق » ، « يس » ، « آيهء نور » ، « 1 » « زلزال » ، « واقعه » و « جمعه » مىباشد . وى در آغاز تفسير سورهء سجده مىنويسد : پس از آن كه از اسرار معانى برخى از سوره‌ها پرده برگرفتم و پرده از اسرار برخى آيات برداشتم ، اميدوارم بتوانم كتابى جامع و تفسيرى بزرگ بنگارم كه بزرگان علم و دانش همانندش را نديده باشد . « 2 » 2 . مخزن العرفان اين تفسير ، تأليف بانوى مجتهد ، نصرت امين ، معروف به « بانوى اصفهانى » ( 1313 - 1403 ق ) است كه در 15 جلد تأليف شده و تمام قرآن را دربردارد ، ديدگاه‌هاى عرفا و فلاسفهء حكمت متعالية را مطرح و بيش‌تر مطالب فلسفى را از حكيم صدر المتألهين شيرازى نقل مىكند . او ضمن تفسير فلسفى ، از روايات نيز استفاده‌ى فراوان نموده ، ولى به مباحث ادبى و

--> ( 1 ) نور / 35 . ( 2 ) تفسير القرآن الكريم ، ج 6 / 6 .