حسين علوى مهر

334

روشها و گرايشهاى تفسيرى ( فارسى )

آن را تفسير علمى نام نهاد . بدين جهت براى تفسير علمى صحيح ، مبانى و شرايطى لازم است تا صحت و اعتبار تفسير صحيح از سقيم شناخته شود ، اين شرايط را مىتوان به دو دسته تقسيم نمود : الف . شرايط عام منظور از شرايط عام ، شرايطى است كه در هر تفسير و براى هر مفسر لازم است ، كه در بحث تفسير اجتهادى به طور كامل بيان شد و در اين جا به برخى از آنها اشارت مىرود : 1 . دانش مفسر به علوم گوناگون در تفسير علمى لازم است مفسر شرايط لازم را ؛ مانند آگاهى و آشنايى به علوم مقدماتى داشته باشد ، از جمله آشنايى با ادبيات عرب ( صرف ، نحو ، معانى و بيان ) ، آشنايى با فقه ، كلام ، رجال ، حديث شناسى ، شأن نزول آيات و . . . 2 . ايمان و تقواى لازم براى ارائهء مقصود خداوند متعال از آيه . 3 . تسلط بر مباحث علوم قرآنى . 4 . توجه به آيات هم محتوا و همانند در لفظ . 5 . توجه به اخبار و احاديث تفسيرى و شناخت صحيح و ضعيف آن . 6 . توجه به ديدگاه مشهور يا اتفاق مفسران در تفسير آيهء مورد نظر . 7 . مطابق بودن ظاهر آيه بر نظريهء علمى ، بدون تكلّف . 8 . احتراز از تفسير به رأى و تحميل ديدگاه شخصى . 9 . تفسير مورد نظر ، مخالف قوانين مسلم شرعى نباشد . 10 . ديدگاه به دست آمده مخالف قوانين عقلى نباشد . 11 . تفسير علمى آيه ، مخالف قوانين لفظى نباشد . 12 . مفهوم مورد نظر ، مخالف با آيات ديگر قرآن نباشد . ب . شرايط خاص افزون بر موارد گذشته بايد براى تفسير علمى شرايط و مبانى ويژه نيز در نظر داشت ، كه به