2 . يقين در مقابل ظن ، شك و وهم . 3 . اعتقاد يقينى مطابق با واقع ، در برابر جهل بسيط و مركب . 4 . مجموعه قضاياى مرتبط به هم . علم به معناى چهارم ، داراى اقسام زير است : الف . مجموعه قضاياى شخصى و خاص مرتبط به هم مانند ؛ علم تاريخ و جغرافيا كه يكى مربوط به دانستن حوادث و سرگذشت جامعه و ملت‌ها ، و ديگرى مربوط به دانستن احوال مناطق مختلف كرهء زمين مىباشد . ب . مجموعه قضاياى كلى ( اگر چه اعتبارى و قراردادى باشد ) ؛ مانند علم لغت و قوانين آن و نيز دستور زبان فارسى . ج . مجموعه قضاياى كلى حقيقى ( غير قراردادى ) كه داراى محور خاصى باشد ، اين اصطلاح همهء علوم نظرى و عملى ، از جمله الهيات و ما بعد الطبيعة را در برمىگيرد ، ولى شامل قضاياى شخصى و اعتبارى نمىباشد . د . مجموعه قضاياى حقيقى كه از راه تجربهء حسى قابل اثبات باشد . و اين اصطلاح « پوزيتويست‌ها » مىباشد . امروزه منظور از علوم ، همين قسم اخير است و آن چه با نام گرايش علمى مورد بحث و بررسى قرار مىگيرد همين اصطلاح پوزيتويسمى يا علوم تجربى است ، اگر چه ممكن است به طور جزئى شامل قسم الف ( مجموعه قضاياى شخصى مرتبط به هم ) نيز بشود . مكتب پوزيتويسم ( Positivism ) در اوائل قرن نوزدهم ميلادى توسط آگوست كنت دانشمند معروف فرانسوى ، ملقب به « پدر علم جامعه شناسى » بنيان نهاده شد . « 1 » اين مكتب

--> در علوم مورد بحث قرار مىگيرد همين علم حصولى مىباشد . ر . ك : سبزوارى ، ملا هادى ، شرح منظومهء منطق / 8 . ( 1 ) . نام ديگر مكتب آگوست كنت ، فلسفهء تحققى است ، او پس از محكوم كردن تفكر فلسفى و متافيزيكى و انكار قوانين عقلى جهان شمول ، علوم تحققى را به شش بخش اساسى تقسيم كرد . آنها عبارتند از : رياضيات ، كيهان شناسى ، فيزيك ، شيمى ، زيست شناسى و علم الاجتماع ( جامعه شناسى ) و كتابى به نام « درس‌هايى دربارهء فلسفهء پوزيتويسم » در شش مجلد نگاشت ، كليات اين علوم شش‌گانه را به شيوهء به اصطلاح تحققى مورد بررسى قرار داد و تنها سه جلد آن را به جامعه شناسى اختصاص داد . ر . ك ، مصباح يزدى ، آموزش فلسفه ، ج 1 / 62 .