بنگرد يا خير ؟ و اين بررسى ادبى قرآن بدون اعتبار دينى آن است ، و اين همان چيزى است كه ما ، عنوان امت عربى به آن مىدهيم . « 1 » گرايش تعدادى از متفكران و اساتيد الازهر در مصر ؛ مانند محمد ابراهيم شريف در كتاب « اتجاهات التجديد فى تفسير القرآن » و عفت محمد شرقاوى در كتاب « الفكر الدينى فى مواجهة العصر » و نصر حامد ابو زيد در كتاب « نقد الخطاب الدينى » به روشنى موجب گرديد كه به نص قرآنى به عنوان يك متن ادبى و يا شيوه‌هاى پژوهشى زبان شناسى نگريسته و مقاصد و مفاهيم قرآن تنها در حوزهء تحقيقات ادبى و متن زبانى استخراج گردد ، و حال آن كه هيچ اثر زبانى حتى قرآن در خلأ و فارغ از زمينه‌هاى سياسى ، فرهنگى و اجتماعى عصر خود شكل رسمى نمىگيرد و نص قرآن كه متنى زبانى است در حقيقت يك محصول فرهنگى است و زبان آن مختص به همان اولين دريافت كننده است و زبان هرگز از فرهنگ و واقعيت زمانه جدا نيست و قرآن در عين الهى بودن ، يك محصول فرهنگ بشرى نيز هست . « 2 » دربارهء بررسى ابعاد يا تك بعدى بودن قرآن ، دو ديدگاه وجود دارد : 1 - بسيارى از دانشمندان اسلامى بر اين باورند كه قرآن داراى ابعاد مختلف است و حتى وقتى مسأله اعجاز را مورد بررسى قرار مىدهند ، ابعاد و وجوه مختلفى را براى اعجاز بر مىشمارند و اعجاز را تنها از ناحيه ادبيات عرب نمىدانند ، بلكه قرآن داراى ابعاد مختلف است كه انسان را هدايت مىكند و مقصد نهائى آن هدايت دينى است . 2 - برخى ديگر بر اين عقيده‌اند كه بعد اصلى و اساسى قرآن يك چيز بيشتر نيست و آن شاهكار و ادبيات عرب ، اين اثر جاودانه است و آن چه مهم است نص ادبى قرآن است و هر چيزى كه نياز دارد ، مانند هدايت ، شريعت ، اخلاق و . . . بايد از ادبيات او بهره گيرد و از هنر ادبى قرآن تمام مطلب خود را كشف نمايد . از جمله طرفداران اين نظريه ، نصر حامد ابو زيد است .

--> ( 1 ) امين خولى دائرة المعارف الاسلامية : به نقل از : دكتر نصر حامد ابو زيد ، مفهوم النص / 10 . ( 2 ) مفهوم النص / 24 ؛ عميد زنجانى ، مبانى و روش‌هاى تفسيرى / 272 .