تفاسير معتزله فرقه معتزله در عصر اموى ( اوائل قرن دوم ) شكل گرفت ، پايه‌گذار اين فرقه « و اصل بن عطاء » از شاگردان حسن بصرى ، ملقب به غزال ( متولد 80 متوفاى 131 ق ) بوده است . « 1 » مهم‌ترين كتاب‌هاى تفسيرى معتزله عبارتند از : 1 . تنزيه القرآن عن المطاعن ، قاضى ابو الحسن ، عبد الجبار همدانى اسد آبادى ( متوفاى 415 ق ) او در فقه پيرو مذهب شافعى بوده است . 2 . غرر الفوائد و درر القلائد ( امالى ) ، ابو القاسم ، على بن طاهر . جدّ او به امام كاظم عليه السّلام مىرسد . ( 355 - 436 ق ) 3 . الكشاف عن حقائق التنزيل و عيون الاقاويل ( فى وجوه التأويل ) ، جار الله زمخشرى . نام او ابو القاسم ، محمود بن عمر خوارزمى است ( 467 - 538 ق ) وى در فقه پيرو مذهب ابو حنيفه بوده است . اين تفسير اگر چه با روش بلاغى و ادبى است ، اما در آيات مربوط به اعتقادات از عقائد معتزله نيز دفاع نموده است . 4 . حاشيه بر كشاف ، محمد عليان مزروغى شافعى . ديدگاه‌هاى معتزله ، عقايد اهل سنت و شرح برخى مباحث لغوى در آن آمده است . 5 . متشابه القرآن ، شبر بن معتمى ( متوفاى 210 ق ) . 6 . متشابه القرآن ( نظم قرآن ) ، جاحظ ( متوفاى 255 ق ) . 7 . تفسير القرآن ، ابو على جبائى ( متوفاى 303 ق ) . 8 . جامع التأويل لمحكم التنزيل على مذهب المعتزلة ، محمد بن بحر اصفهانى « 2 » ( متوفاى 322 ق ) . تفاسير اشاعرة 1 . الابانة ، ابو الحسن اشعرى ( 260 - 330 ق ) . اين كتاب اگر چه اعتقادى است و به عنوان

--> ( 1 ) اصول اعتقادى معتزله ، پنج اصل است ، توحيد ، عدل ، وعد و وعيد ، منزلة بين المنزلتين و امر به معروف و نهى از منكر . ( 2 ) به نقل از : دكتر بلتاجى ، دراسات التفسير / 120 - 119 .