حسين علوى مهر

240

روشها و گرايشهاى تفسيرى ( فارسى )

ديده مىشود ، چنان كه ماه ، در شب چهاردهم ديده مىشود ، مؤمنان او را مىبينند ، همانطور كه روايات رسيده از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم اين معنا را مىرسانند » . اشاعره براى رؤيت خدا در قيامت به آياتى استدلال كرده‌اند كه مهم‌ترين آنها عبارت است از : 1 . وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ إِلى رَبِّها ناظِرَةٌ ؛ « 1 » در آن روز صورت‌هايى خرم و مسرورند و به پروردگارش مىنگرند » . 2 . وَ لَمَّا جاءَ مُوسى لِمِيقاتِنا وَ كَلَّمَهُ رَبُّهُ قالَ رَبِّ أَرِنِي أَنْظُرْ إِلَيْكَ قالَ لَنْ تَرانِي . . . ؛ « 2 » و هنگامى كه موسى به ميعادگاه ما آمد و پروردگارش با او سخن گفت ، عرض كرد : پروردگارا ! خودت را به من نشان ده تا تو را ببينم . گفت : هرگز مرا نخواهى ديد . . . » . دربارهء آيهء اول گفته‌اند : « ناظره » به معناى نظر و ديدن با چشم سر مىباشد ، نه به معناى انتظار يا عبرت و پندگيرى يا نظر رحمت . « 3 » و دربارهء آيهء دوم گفته‌اند : اين كه حضرت موسى عليه السّلام تقاضا كرده است ؛ پروردگارا ! خود را به من نشان ده « انظر اليك » تا تو را ببينم ، اگر ديدن خدا ممكن نبود يك پيامبر تقاضاى ديدن او را نمىكرد . « 4 » نقد و بررسى اين دو آيه نمىتواند ديدگاه اشاعره را تاييد كند ، چرا كه ، در آيهء اول ، « ناظرة » در مقابل « باسرة » است و خداوند در مقام بيان دو گروه از مردم در قيامت است ، يكى چهره‌هاى شادمان و ديگرى چهرهاى بد و غمين و درهم كشيده .

--> ج 8 / 117 و صحيح مسلم ، ج 1 / 113 نقل كرده‌اند ، اين روايات ضعف‌ها و مشكلات فراوانى دارد كه مىتوان به ملل و نحل استاد سبحانى ، ج 2 / 242 به بعد رجوع كرد . ( 1 ) قيامت / 22 - 23 . ( 2 ) اعراف / 143 . ( 3 ) اشعرى ، ابو الحسن ، اللمع / 64 . ( 4 ) ر . ك ؛ ملل و نحل ، ج 2 / 224 .