پيشينهء انديشه‌هاى كلامى در تفسير مهم‌ترين و بيش‌ترين آيات قرآن كريم مربوط به مسائل كلامى ؛ يعنى عقايد اسلامى است . اين آيات در دو بخش قابل بحث و بررسى است : 1 . آياتى كه مربوط به اديان ؛ مانند يهود و نصار است . قرآن كريم دين حقيقى حضرت موسى و عيسى و ساير پيامبران الهى را معرفى كرده است و به رد و بطلان افكار و انديشه‌هاى غلط موجود در ميان آنها مىپردازد . قرآن كريم با طرفداران اديان ديگر به احتجاج مىپردازد و در اثبات نبوت پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و حقانيت قرآن كريم به عنوان آخرين و برترين كتاب آسمانى ، براهين و دلايل قانع كننده‌اى ارائه مىدهد كه ، داستان‌هاى مربوط به پيامبران الهى نيز از اين قسم مىباشند . 2 . آياتى كه مربوط به اصول دين اسلامى است ؛ مانند توحيد ، نبوت و معاد . آيات فراوانى از قرآن كريم كه دربارهء صفات پروردگار ، آيات متشابه ، جبر و اختيار انسان و . . . مىباشد مربوط به اين بخش از اعتقادات است ، آن چه در تفسير كلامى مورد بحث قرار مىگيرد ، همين قسم است . امت اسلامى با گذشت اندك زمانى به فرقه‌ها و گروهاى مختلفى منشعب شده و هر گروه نيز داراى افكار و انديشه‌هاى خاصى گرديدند و دانشمندانى نيز در ميان خود پرورش دادند ، همهء اين فرقه‌ها اگر چه اصل توحيد ، نبوت و معاد را پذيرفته‌اند ، اما در بسيارى از اعتقادات ؛