حسين علوى مهر
226
روشها و گرايشهاى تفسيرى ( فارسى )
الارض و جعل فيها اوتادا من اوليائه و سادة من عبيده فاليهم الملىء و بهم النجاة فمن ضرب فى الارض يقصدهم فاز و نجا و من كان بغيته لغيرهم خاب و خسر « 1 » منظور از اين آيه آن است كه خداوند زمين را گسترده كرده است ، و فرهيختگان از اولياء و برترين بندگان خود را در آن قرار داده است تا مردم به آنان پناه ببرند و مايهء نجات مردم باشند ، هر كس آنان را قصد كند ، رستگار است و نجات مىيابد و هر كس به جست و جوى غير آنها باشد ، زيان خواهد ديد . 3 . لطائف الاشارات مؤلف اين كتاب ، ابو القاسم بن عبد الكريم بن هوازن قشيرى نيشابورى ، معروف به « قشيرى » است . او متولد سال 376 و متوفاى 448 ق از مشايخ صوفيه در زمان خود بوده است . در تفسير آيهء أَنْ طَهِّرا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَ الْعاكِفِينَ وَ الرُّكَّعِ السُّجُودِ « 2 » مىگويد : الامر فى الظاهر بتطهير البيت و الاشارة من الآية الى تطهير القلوب و تطهير البيت بصونه عن الادناس و الاوضار و تطهير القلب بحفظه عن ملاحظة الاجناس الاغيار . « 3 » امر به تطهير اگر چه در ظاهر مربوط به بيت و خانه است ، امّا منظور تطهير قلب است ، و تطهير خانه حفظ آن از پليدىها و زشتىها است و تطهير قلب ، به نگهدارى آن از ورود غير خدا است . 4 . كشف الاسرار وعدة الابرار اين تفسير بزرگ ، تأليف ابوالفضل ، رشيد الدين احمد بن ابى سعيد ميبدى ، متوفاى 520 ق است . او در فقه پيرو مذهب شافعى ، و در كلام اشعرى است . اين تفسير به فارسى و با نثر زيبايى نوشته شده و به عنوان شرح بر تفسير « خواجه عبد الله انصارى » ( م 481 ق ) است . خواجه عبد الله انصارى خود از عرفا و صوفيان است ، رشيد الدين ميبدى نيز ، داراى مسلك باطنىگرى و صوفى است . او با شيعه و معتزله در مسائل اعتقادى و كلامى مخالف است ، و در ميان تفاسير اهل سنت اين ويژگى را دارد كه نسبت به اهل بيت
--> ( 1 ) التفسير المفسرون ، ج 2 / 540 ، به نقل از : حقايق التفسير سلمى . ( 2 ) بقره / 125 . ( 3 ) همان ، / 550 .