حسين علوى مهر

210

روشها و گرايشهاى تفسيرى ( فارسى )

ارزش ويژه بوده و ديگر كتاب‌هاى تفسيرى پس از ايشان از روش او بهره جسته‌اند . اين تفسير ، ترتيبى است و از آغاز قرآن تا پايان آن ، به شرح و توضيح آيات پرداخته شده و اكنون در ده جلد به چاپ رسيده است . اين تفسير از اين جهت جامع و اجتهادى است كه از منابع مختلف استفاده كرده است . در هر سوره ، نام سوره ، مكى و مدنى بودن آن ، مبحث قرائت و اختلاف قرائات ، بررسى لغات و واژه‌ها ، نكات ادبى ، صرف و نحو ، استفاده از آيات ديگر و روايات و بررسى اقوال مفسران به ويژه نظرات صحابه و تابعين را در تفسير آيات طى مىكند . از آن جا كه در زمان شيخ طوسى رحمه اللّه ، تعارض افكار اشاعرة و معتزله به اوج خود رسيده بود ، اين افكار را نيز مطرح كرده ، و به اثبات عقايد اماميه پرداخته است كه يك وجههء كلامى نيز به آن تفسير داده است . و از آن جا كه او فقيهى جامع الشرايط و پيشواى اماميه در آن زمان بوده است ، آيات الاحكام را به خوبى مورد بحث و بررسى قرار داده است . 2 . مجمع البيان مؤلف اين تفسير ارزشمند ، ابو على ، فضل بن حسن بن فضل طبرسى ، معروف به « امين الاسلام » است ، او متولد 468 و متوفاى 548 ه . ق است . وى از اعلام و بزرگان قرن ششم هجرى و يكى از مفسران نامدار و مشهور شيعه است . تفسير مجمع البيان برگرفته از تفسير تبيان و شباهت‌هايى با آن تفسير دارد ، با اين تفاوت كه در بررسى لغات و ادبيات دقت بيش‌ترى به خرج داده و شواهد فراوانى ؛ از جمله اشعار عرب بر آن افزوده است . نكتهء مهم‌تر آن كه ، تفسير هر بخش ، يا آيه‌اى را با ترتيب و عنوان خاص بيان كرده ، و مباحث لغت ، شأن نزول ، حجت ، قرائات ، تفسير و . . . را كاملا از هم جدا نموده است كه اين ويژگى در تفسير تبيان يافت نمىشود . اين تفسير نزد اهل سنت نيز از اعتبار ويژه‌اى برخوردار است . مؤلف محترم غير از اين تفسير ، تفسير جوامع الجامع نيز نوشته است . او پس از مطالعهء تفسير كشّاف زمخشرى كه برخوردار از نكات ادبى بوده است تصميم مىگيرد تفسيرى با همان شيوه ، همراه با دفاع از