حسين علوى مهر

204

روشها و گرايشهاى تفسيرى ( فارسى )

حتى يك سوره با سورهء قبل يا بعد ، با هم مرتبط مىباشد و گاهى حتى دو سوره در حكم يك سوره شمرده شده است مانند سوره فيل و قريش . علامه طباطبايى رحمه اللّه در الميزان از اين دليل در روش تفسيرى خود ، بسيار استفاده برده است . 5 . بررسى آيات شبيه به هم براى هر آيه يا جمله‌اى در قرآن ، ممكن است آيات مشابه وجود داشته باشد كه بايد مورد بررسى قرار گيرد ، آيات مشابه بر دو قسم هستند : الف . مشابه از جهت لفظ ؛ مانند واژهء سماء ، سماوات ، سبع سموات ، يا سبّح ، يسبّح ، سبحان و يا مالك يوم الدين ، و يوم لا تملك نفس لنفس شيئا و الامر يومئذ للّه و . . . ب . مشابه از جهت معنا و محتوا : ممكن است براى يك آيه مشابهى در آيات ديگر وجود نداشته باشد ، اما از نظر محتوا و معنا نزديك به هم باشند اگر چه الفاظ آنها متفاوت باشد ، مانند آيهء شريفهء يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ « 1 » و آيه لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ . « 2 » 6 . بررسى آيات محكم و متشابه ، و ناسخ و منسوخ يكى از مراحل فهم قرآن ، شناخت آيات محكم و متشابه ، و ناسخ و منسوخ است ، حتى اگر كسى بدون شناخت ناسخ و منسوخ به تفسير قرآن بپردازد در روايات مورد سرزنش ائمه اطهار عليهم السّلام قرار گرفته است ، چنان كه در بحث تفسير به رأى گذشت . در اين مورد مىتوان به كتاب‌هاى متشابهات القرآن ، ابن شهر آشوب ، التمهيد جلد دوم و سوم ، استاد معرفت ، و كتاب‌هاى علوم قرآنى ديگر ؛ مانند البيان ، خويى ، البرهان زركشى ، الاتقان سيوطى و كتاب‌هاى ويژه در اين زمينه ؛ مانند اضواء على متشابهات القرآن ، خليل ياسين ، الآيات المحكمات و المتشابهات ، شيخ مرعى بن يوسف كرمى حنبلى ، تأويل المتشابهات القرآنيه ، امر اللّه محمد ، و . . . مراجعه نمود .

--> ( 1 ) فتح / 10 . ( 2 ) شورى / 11 .