14 . آگاهى از تاريخ صدر اسلام . 15 . علم الموهبه : و آن علمى است كه با عمل نمودن به آنچه فرا گرفته براى انسان حاصل مىشود . اين پانزده شرط از شرايط لازم براى يك مفسر است كه بيش‌تر موارد آن را مرحوم طبرسى در مقدمهء تفسير مجمع البيان ، و آية الله معرفت در كتاب التفسير و المفسرون ، و سيوطى در الاتقان ، و زمخشرى ( بنا به نقل مقدمهء مجمع البيان ) و نيز طبرى در تفسير خود ، بيان كرده‌اند . دوم . مرحلهء اجرايى منظور از اين مرحله ، وارد شدن در تفسير و تبيين آيات قرآن و اجراى يك تفسير مطلوب است و همانطور كه قرآن دعوت به تدبر در آيات مىكند بر مفسر لازم است ، متن سوره‌ها و آيات را با تدبر مطالعه نمايد ، اين مرحله نيز داراى مرتبه‌هايى است كه به مهم‌ترين آنها اشارت مىرود : 1 . غرض منظور از « غرض » اين است كه مفسر نگاه و ديدى به كل سوره و آيات يا آيه‌اى كه مىخواهد تفسير كند بيندازد « 1 » و دريابد كه غرض از اين آيه به خصوص يا كل سوره چيست ؛ زيرا به نظر بسيارى از مفسران ، هر سوره داراى آغاز و انجام ، و هدف و غرضى ويژه است ، چنان كه برخى گفته‌اند : واژهء « سوره » از سور البلد ( ديوار شهر ) گرفته شده و مجموعهء آيات يك سوره ؛ مانند يك شهر ، به هم مرتبط هستند و با هم هماهنگى دارند . افزون بر آن ، با مطالعهء سوره يا آيه مىتوان به مكى و مدنى بودن آن پى برد ، چنان كه ويژگىهاى اين دو متفاوت بوده و آيات مكى ناظر به مسائل اعتقادى ، نفى شرك و بت‌ها ، توجه دادن كفار به خداى يگانه و . . . مىباشد ، به خلاف سوره‌هاى مدنى كه ناظر به مسائل حكومت اسلامى ، ولايت ، احكام ، حدود ، ديات و غير از آن ؛ مانند مسائل اقتصادى خمس ،

--> ( 1 ) بيش‌تر مطالب اين مرحله و مرحله‌هاى بعد ، از محضر درس استاد آية اللّه مكارم شيرازى ، در سال 1371 در رابطه با روش تفسيرى عصر حاضر استفاده برده‌ايم .