تفسير القرآن و هو الهدى و الفرقان « 1 » اين تفسير يكى از مصاديق تفسير به رأى است ، مؤلف آن ، سيد احمد خان هندى ، متولد 1232 ه . ق ( 1827 م ) و متوفاى 1316 ه . ق است . اين تفسير از آغاز قرآن شروع و تا سورهء « نحل » را در بردارد ، او ضمن طعن و تأسف بر تفاسير گذشته ، تصميم مىگيرد كه تفسيرى متناسب با زمان كه ، پاسخگوى علوم جديد نيز باشد بنويسد ، از همان آغاز تفسير گرفتار علم زدگى ، خرق اجماع و انكار ضرورت‌ها شده است كه به خيال خودش از قرآن خرافات زدايى كرده و آن را به زبور علم و عقل اواخر قرن نوزدهم آراسته است ، يكى از انديشه‌هاى باطل او ، كج جلو دادن « وحى » و تحريف فرشتهء وحى به قلب پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم است . او مىنويسد : بايد دانست كه ، رابطه بين خدا و شخص نبى ، همين ملكهء قدسى نبوت است كه آن را ناموس اكبر و به اصطلاح شرع جبرييل مىنامند . آرى ! قلب پاك نبى است كه آينه سراپانماى حق و مظهر تجليات ربانى مىباشد و همان قلب نورانى او ايلچى يا قاصدى است كه پيغام نزد خداى برده و پيغام از خدا گرفته ، برمىگردد . « 2 » وى نسخ در احكام شرعيه را نمىپذيرند و اين خلاف اجماع فريقين است . « 3 » هندى معتقد است كه قوهء نبوت بدون استثناء و تبعيض در همه انسان‌ها هست . « 4 » و بدين جهت است كه سيد جمال الدين اسد آبادى در يكى از تبعيدگاه‌هاى خود كه ، در هند به سر مىبرد با سخنان و مقالات سيد احمد خان آشنا شد ، و با شامهء تيز خود به دهرىگرى يا اصالت طبيعى بودن او پى برد ، و به قول بسيارى از صاحب نظران ، رسالهء « نيچريه » را در رد او و همفكران قديمش نوشت .

--> ( 1 ) براى معرفى اين تفسير ، از كتاب تفسير و تفاسير جديد ، بهاء الدين خرمشاهى ، ص 55 به بعد بهره برده‌ايم . ( 2 ) سيد احمد خان هندى ، تفسير القرآن و هو الهدى و الفرقان ، ترجمهء سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى ، ج 1 / 35 . ( 3 ) ر . ك : بهاء الدين خرمشاهى ، تفسير و تفاسير جديد / 68 . ( 4 ) همان .