واژه است ، اما تفسير توضيح و كشف همراه با تلاش است . « 1 » تفسير در اصطلاح در اصطلاح دانشمندان ، تفسير به دو معنا آمده است : الف . تفسير از اقسام بديع و محسنات معنوى است ؛ بدين معنا كه متكلم سخنى مىآورد كه فهم آن نياز به سخن ديگرى دارد . ب . تفسير ، علمى است كه مفاهيم الفاظ و كلام خداوند را روشن مىكند . و مقصود از تفسير قرآن ، اصطلاح دوم است . علامه طباطبائى رحمه اللّه در تعريف علم تفسير مىفرمايد : « هو بيان معانى الآيات القرآنية و الكشف عن مقاصدها و مداليلها ؛ « 2 » تفسير بيان معانى آيات قرآنى و روشن كردن مقصود و مدلول آنها است » . ابو الفتوح رازى رحمه اللّه مىگويد : تفسير آن است كه مفسر شأن ، قصه ، معنا و سبب نزول آيه را كشف كند . « 3 » زركشى از دانشمندان علوم قرآنى مىنويسد : « هو علم يفهم به كتاب اللّه تعالى المنزل على نبيّه محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و بيان معانيه و استخراج احكامه و حكمه ؛ « 4 » تفسير علمى است كه به وسيلهء آن كتاب خدا كه بر پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و آله نازل گرديده است ، شناخته شده ، معانى آن فهميده مىشود و احكام و اسرار آن استخراج مىگردد » . طبرسى رحمه اللّه مىنويسد : « التفسير كشف المراد عن اللفظ المشكل . . . و التفسير البيان ؛ « 5 » تفسير عبارت است از پرده برداشتن از كلمه‌اى مشكل . و تفسير روشن نمودن ، و كشف مراد است » . يكى از دانشمندان علوم قرآنى مىنويسد : « و اصطلحوا على انّ التفسير هو : ازالة الابهام عن اللفظ المشكل ، اى المشكل فى افادة المعنى المقصود ؛ « 6 » تفسير ، بر طرف كردن ابهام از لفظى

--> ( 1 ) ر . ك : معرفت ، محمد هادى ، التفسير و المفسرون ( فى ثوبه القشيب ) ، ج 1 / 14 . ( 2 ) الميزان ، ج 1 ، المقدمه / 4 . ( 3 ) رازى ، ابو الفتوح ، روح الجنان و روح الجنان ، ج 1 / 9 . ( 4 ) البرهان فى علوم القرآن ، ج 1 / 13 . ( 5 ) مقدمهء مجمع البيان ، الفن الثالث / 8 . ( 6 ) معرفت ، محمد هادى ، التفسير و المفسرون ( فى ثوبه القشيب ) ، ج 1 / 13 .