همچنين موارد استعمال لغات و جمله‌ها ايجاب مىكند ، عبارات و كلمات را معنا كند ، و تنها در صورتى مىتوان از معانى حقيقى الفاظ و قواعد ادبى عدول كرد ، كه قرينهء روشنى از عقل يا دلايل ديگر وجود داشته باشد . به عبارت ديگر : حمل الفاظ بر معنا مجازى ، يا كنايى دليل و قرينهء روشن مىخواهد و بدون آن مجاز نيست . اين موضوع اختصاصى به جمله‌ها و الفاظ قرآن و حديث ندارد ، در تمام قراردادها ، عهدنامه‌ها ، پيمان‌ها ، وصيت‌نامه‌ها و خلاصه هر گونه نوشته و كتاب و همچنين سخنرانىها ، همين قانون حكومت مىكند . 12 . يكى ديگر از معانى تفسير به رأى اين است كه ، مفهوم جمله‌اى را چنان كه قواعد ادبى و لغت اقتضا مىكند بپذيريم ، ولى در تطبيق آن بر مصاديق ، مرتكب تحريف شويم و چيزى را كه مصداق آن نيست بر طبق سليقهء شخصى خود نمونه‌اى از آن معرفى كنيم . « 1 » نتيجه : از ديدگاه‌هاى دانشمندان استفاده مىشود كه ، تفسير به رأى يك مصداق ندارد ، بلكه مصاديق متعددى خواهد داشت كه برخى از آنها عبارتند از : الف . تفسير آيات متشابه بدون استفاده از اخبار و آثار ائمهء معصومين عليهم السّلام . ب . تفسير قرآن با پيش فرض و عقيدهء قبلى كه انسان دارد و آيه‌اى را بر آن تطبيق دهد . ج . تفسيرى كه مطابق با ظاهر آيه نباشد . د . تفسيرى كه هيچ دليلى از قرآن ، روايات و عقل براى آن وجود نداشته باشد . ه . تفسيرى كه تنها براساس تعصب مذهبى بدون دليل از ظاهر آيه يا روايات باشد . و . ارتكاب تحريف در ارائهء نمونه و مصداق . ز . حمل الفاظ بر معانى مجازى ، كنايى ، استعارى بدون شاهد و دليل . ح . مفسر ، بدون داشتن علوم و شرايط صحيح ، دست به تفسير بزند . ط . تفسير بر اساس هواى نفس و استحسان شخصى .

--> ( 1 ) آية اللّه مكارم شيرازى ، جزوهء تفسير به رأى 23 - 26 .