ارزش و جايگاه عقل در دين برترين نيروى وجود انسان ، نيروى تعقل مىباشد . اين نيرو ، تمام اعضاى ديگر بدن را تعديل و كنترل مىكند و به منزلهء رهبرى است كه انسان را به سوى كمال و ترقى هدايت مىنمايد . تمام پيروزىها ، دانش‌ها ، پيشرفت جوامع ، پديد آمدن تمدن‌ها و هر نوع تكامل و ترقى مادى و معنوى انسان ، مرهون به كارگيرى اين نيروى خدادادى است ، در بين دوراهىها ، راه ضلالت و هدايت ، تنها عقل است كه صاحبش را به هدايت رهنمون مىكند . عقل بهترين موهبت الهى و موجب برترى انسان بر ساير حيوانات مىباشد و خداوند به وسيلهء همين ابزار ، انسان را برتر از ساير موجودات قرار داده است . در روايات بالاترين موهبت براى انسان ، عقل معرفى شده است ، رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود : « ما قسّم اللّه للعباد شيئا افضل من العقل ، فنوم العاقل افضل من سهر الجاهل و اقامة العاقل افضل من شخوص الجاهل ، و لا بعث اللّه نبيّا و لا رسولا حتى يستكمل العقل و يكون عقله افضل من جميع عقول امّته ؛ « 1 » خداوند به بندگانش چيزى بهتر از « عقل » نبخشيده است ، پس خواب عاقل بهتر از شب زنده‌دارى نادان ، و در وطن ماندن عاقل بهتر از هجرت نادان و حركت او به سوى اعمالى ؛ چون حج و جهاد نادان است ، و خداوند هرگز پيامبرى را نفرستاده است مگر اين كه

--> ( 1 ) اصول كافى ، ج 1 / 13 .