حسين علوى مهر
100
روشها و گرايشهاى تفسيرى ( فارسى )
فهم قرآن را با مشكل مواجه نموده است ؛ مانند دو روايت مخالف كه در شأن نزول آيهء « عبس و تولّى » وارد شده است ؛ يك روايت مىگويد : شخصى كه چهره در هم كشيد و ترشرويى كرد پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بود و روايت ديگر مىگويد : او فردى از بنى اميه بود كه در كنار پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در مسجد نشسته بود . و نيز مانند شأن نزولهايى كه دربارهء آيات « افك » ( در سورهء نور ، آيات 11 تا 22 ) وارد شده است . گاهى نيز روايات متناقض از شخص واحد رسيده است و باعث سلب اعتماد به روايات او مىشود كه اين مسأله در مورد ابن عباس نيز به چشم مىخورد . شافعى مىگويد : در تفسير تنها حدود صد حديث از ابن عباس ، ثابت شده است . « 1 » 4 . نفوذ انديشههاى يهودى و مسيحى در متون تفسيرى بخش گستردهاى از روايات تفسيرى را « اسرائيليات » تشكيل مىدهد . بيشترين روايات و اخبار يهود را « كعب الاحبار » يهودى ، وارد حوزهء دين اسلام كرد ، او اهل يمن و در واقع سمت استادى ابو هريره را دارد . ابوريّه مىنويسد : « و قد استطاع هذا اليهودى ان يدسّ من الخرافات و الاوهام و الاكاذيب فى الدّين ، ما امتلأت به كتب التفسير و الحديث و التاريخ . . . « 2 » اين يهودى ( كعب الاحبار ) توانست خرافات و اوهام و اكاذيب زيادى را وارد دين كند تا جايى كه كتابهاى تفسير ، حديث و تاريخ و . . . پر از روايات او شد . » شخصى در محضر امام باقر عليه السّلام گفت : كعب الاحبار مىگويد : « انّ الكعبة تسجد لبيت المقدس فى كل غداة ؛ كعبه در هر صبح بر بيت المقدس سجده مىكند . » امام عليه السّلام فرمود : « كذبت و كذب الاحبار معك ؛ تو و كعب الاحبار هر دو دروغ مىگوييد . » و آنگاه با حالت خشمگين فرمود : « ما خلق اللّه عزّ و جلّ بقعة فى الارض احبّ اليه منها ؛ « 3 » خداوند محبوبتر از كعبه ، جايى از زمين را نيافريده است . »
--> ( 1 ) همان . ( 2 ) اضواء على السّنة المحمّدية ، / 164 . ( به نقل از : التفسير و المفسرون ، استاد معرفت ، ج 2 / 102 ) . ( 3 ) كلينى ، الكافى ، ج 4 / 239 ؛ بحار الانوار ، ج 46 / 354 .