حسين علوى مهر
10
روشها و گرايشهاى تفسيرى ( فارسى )
روشن است ، ارائهء هر يك از اين روشها به معناى انحصارى بودن تفسير در يكى از آنها نيست ، بلى ! همانطور كه خواهد آمد بهترين روش ، تفسير اجتهادى است كه دربرگيرندهء ساير روشها و با استفاده از منابع فهم متون دينى است و مفسر در اين روش ، با قرآن ، روايات و نيز عقل سالم و فطرى به تفسير آيات قرآن مىپردازد و نظر نهايى خود را با دليل و برهان و استفاده از اين منابع ارائه مىدهد . البته ! در ميان تفاسير به شيوههاى خاصى نيز برخورد مىكنيم كه براساس انديشهها ، خصايص فكرى و يافتههاى مفسر ، به شرح آيات پرداخته شده است كه دربردارندهء مكتب فكرى هر مفسر است و اين خود بخش مهم ديگرى از شيوههاى تفسيرى است كه با نام « گرايشها » ( اتجاهات ) تفسيرى ( Approachesin tointerpretation ) مطرح است . مفسر در اين شيوه پيش فرضها ، تراوشهاى فكرى ، مبناها و ديدگاههاى خود را در تفسير اعمال مىكند و ممكن است انديشهء او مطابق با قرآن نباشد . از اين رو است كه ، برخى از اين تفاسير در دام « تفسير به رأى » گرفتار مىآيند . همين امر باعث شده است تا تفاسير قرآن كريم شكل و رنگهاى مختلف پيدا كرده و از يكديگر متمايز گردند . گرايشهاى عرفانى ، رمزى ، كلامى ، ادبى ، فلسفى ، علمى ، تاريخى و . . . در اين بخش مورد بحث و بررسى قرار مىگيرد . شايستهء يادآورى است كه در اين گونه تفاسير احتمال خطا ، تفسير به رأى ، و تحميل ديدگاههاى فرقهاى بر قرآن كريم وجود دارد ، ولى تنها انديشهاى قابل پذيرش است كه منطبق با مبانى صحيح تفسيرى و برگرفته از منابع معتبر تفسير ؛ مانند خود قرآن و احاديث پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله امامان معصوم عليهم السّلام باشد .