صبحي الصالح ( مترجم : محمد مجتهد شبسترى )
96
مباحث في علوم القرآن ( پژوهشهائى درباره قرآن و وحى ) ( فارسى )
وحى همچنانكه ديديم با مؤمنان نيز همينطور عمل كرد . اول به تقبيح تدريجى عادات و سنتها و افكار غلط و زشت آنها پرداخت و آنگاه كه زمينه آماده شد دلهاى آنان را با زيور ايمان راستين و عبادت مخلصانه و خلق و خوى شايسته زينت بخشيد . همچنين نزول تدريجى وحى به آنان كمك كرد تا بتوانند آيات را در سينههاى خود حفظ كنند همانطور كه اين تدرج ، ارادههاى آنان را در سختىها قوت بخشيد و در يك كلام ، قرآن برنامه و ملاك زندگى عقيدتى و عملى مؤمنان گرديد و مدرسه شايستهاى شد كه در آن مردان و قهرمانان تربيت شدند . ابن عباس در تفسير اين سخن خدا كه : وَ لا يَأْتُونَكَ بِمَثَلٍ إِلَّا جِئْناكَ بِالْحَقِّ وَ أَحْسَنَ تَفْسِيراً . ( الفرقان : 33 ) در مقابل هر سخن و اعتراضى كه آنان عليه تو مىآورند با سخن حق ، بهترين بيان و پاسخ را در اختيار تو قرار ميدهيم » گفته است : « خداوند قرآن را براى پاسخگوئى به گفتارها و كردارهاى بندگان نازل فرموده است » 28 . شايد مقصود ابن عباس اشاره به همين مطلب بوده كه نزول تدريجى و متناسب با وقايع و حوادث قرآن ، مؤمنان را تربيت مىكرد و به آنان رشد و تعالى مىداد . شاهد ديگرى كه از باب مثال در زمينهء تربيت مىتوان آورد ، روش قرآن براى كوبيدن عصبيت سركش دوران جاهليت و افتخار به اباء و اجداد است . قرآن بردههاى كم مقدار را بر جاى آزادهاى صاحب مقام و جلالت نشاند تا اين عصبيتها را معدوم سازد : بلال حبشى سياه پوست در روز فتح مكه بر بام كعبه رفت و اذان گفت . مشركان سيه دل اين عمل را ناروا شمردند و گفتند : « آيا كار به جائى رسيده كه اين بردهء سياهپوست بر بام كعبه ميرود و اذان مىگويد » ؟ در اين هنگام آيهاى بر قلب مبارك پيامبر نازل شد كه تعيينكنندهء