( 18 ) تفسير سورهء انفال از مصطفى زيد ص 155 - 159 و تفسير المنار 10 / 13 - 100 . ( 19 ) تفسير المنار ج 10 ص 473 - 474 و النباء العظيم ص 17 - 19 از دكتر عبد اللّه دراز . ( 20 ) كشاف ج 4 ص 137 . ( 21 ) در صحيح مسلم ج 8 ص 229 از ابى سعيد حذرى نقل شده كه پيامبر فرمود : « از گفته‌هاى من چيزى را ننويسيد و هر كس غير از قرآن چيزى از من نوشته آن را محو كند . نقل حديث از من مانعى ندارد ولى هر كس عمدا بر من دروغ بندد جايگاهش در آتش خواهد بود . مراجعه شود به كتاب ديگر نويسنده تحت عنوان « علوم و اصطلاحات حديث » ص 8 . ( 22 ) البرهان ج 1 ص 232 . ( 23 ) الطاهرة القرانية ص 276 . ( 24 ) صحيح مسلم ، شرح النووى ج 13 ص 116 . ( 25 ) صحيح مسلم ج 13 ص 118 . ( 26 ) سنن ابن ماجه ج 2 ص 777 حديث شمارهء 2470 . ( 27 ) صحيح مسلم ج 12 ص 4 باب « حكم حاكم واقعيت را تغيير نمىدهد » . ( 28 ) اين حديث در سنن ترمذى وارد شده و نيز مراجعه شود به اسباب النزول سيوطى ص 48 . ( 29 ) البرهان ج 1 ص 198 كتاب التعبير . ( 30 ) البخارى ج 9 ص 30 . ( 31 ) الدخارى . برخى را عقيده بر اين است كه اولين سوره‌اى كه پس از دوران فترت وحى نازل شد ، سورهء الضحى است و ما اين عقيده را خطا مىدانيم . سبب نزول الضحى همانطور كه در صحيحين آمده اين بود كه پيامبر مريض شد و دو يا سه شب نتوانست براى اقامه نماز و عبادت شب برخيزد . ام جميل زن ابو لهب به وى گفت : اميدوارم شيطان ترا رها كرده باشد زيرا دو يا سه شب است كه مىبينم اين شيطان به سراغ تو نيامده است . در اين رابطه سورهء « الضحى » نازل گرديد . اسباب النزول سيوطى ص 140 . ( 32 ) البخارى ج 6 ص 101 . ( 33 ) اسباب النزول سيوطى ص 12 - 13 . ( 34 ) النباء العظيم ص 69 . ( 35 ) صحيح البخارى باب آغاز وحى ج 1 ص 7 . ( 36 ) النباء العظيم ص 71 - 72 . ( 37 ) اشارت است به سورهء المؤمنون آيهء 69 . ( 38 ) صحيح بخارى ج 6 ص 145 . ( 39 ) البرهان ج 1 ص 198 . شيعه معتقد است كه اين آيه در بارهء ابلاغ وصايت حضرت على ( ع ) نازل شده است . ( مترجم )