صبحي الصالح ( مترجم : محمد مجتهد شبسترى )
149
مباحث في علوم القرآن ( پژوهشهائى درباره قرآن و وحى ) ( فارسى )
فراوان دادند كه گوئى در نظر آنها اين عناوين جزء لا يتجزاى وحى قرآنى مىباشد . پس از آنكه مردم به خود اجازه دادند كه علايم تقسيم كننده آيات را در قرآن بنويسند و بعدا هم تا حد نوشتن عناوين در آغاز سورهها بىباكى را روا ديدند ، ديگر ممكن نبود كه از پيدايش راههاى گوناگون براى تكميل وضع مصاحف جلوگيرى شود . مثلا آنها فكر كردند قسمتى از همين تكميل اين است كه قرآن را به جزءها و حزبها تقسيم كنند و براى تأييد اين عمل نيز به اين تكاپو افتادند كه از روايات وارده براى اين كار دليل جواز پيدا كنند . زركشى گفته : « و اما دربارهء تقسيم قرآن به حزبها و جزوها ، بايد بگوئيم اشتهار تقسيم قرآن به سى جزء مانند اشتهار تقسيم هر حزب به ربعها از طريق مدارس علمى و بعضى جاهاى ديگر بوده است . احمد در مسند خود و نيز ابو داود و ابن ماجه از اوس بن حذيفه نقل كردهاند كه رسول خدا از اصحاب پرسيد : قرآن را چگونه دسته بندى مىكنيد ؟ گفتند : آن را هر سه آيه يا پنج آيه و يا هر هفت ، نه ، يازده و سيزده آيه دسته بندى مىكنيم و در المفصل از « ق » تا كلمهء « يختم » يك قسمت است 42 . خطاطها نيز در تجويد و تحسين رسم الخط مصاحف سهم به سزائى داشتند و گفته مىشود كه وليد خليفهء عباسى ( مدت خلافت از سال 86 تا 96 ه ) خالد بن ابى الهياج را كه به زيبائى خط مشهور بود و خط محراب مسجد نبوى در مدينه را نيز وى نوشته 43 ، براى نوشتن مصاحف انتخاب نمود . تا اواخر قرن چهارم هجرى خطاطها مصاحف را با خط كوفى مىنوشتند 44 ولى در اوائل قرن پنجم ، خط زيباى نسخ جايگزين خط كوفى گرديد و اين خط همه نقطهها و اعرابها را كه تا امروز هم مورد استفاده ما مىباشد در برداشت 45 . خواست خداوند چنين بوده كه قرآن كريم از طريق چاپ در سراسر جهان منتشر شود . چاپ قرآن نيز مانند خطاطىهاى آن مراحل مختلف تجويد