صبحي الصالح ( مترجم : محمد مجتهد شبسترى )

126

مباحث في علوم القرآن ( پژوهشهائى درباره قرآن و وحى ) ( فارسى )

سه نسخه ديگر به مكه و يمن و بحرين فرستاده شده است . قول اول صحيح‌تر است و ائمه نيز بر آن هستند » 67 . و اما سيوطى ، وى ميگويد : « مشهور اينست كه مصاحف ، پنج نسخه بوده است » 68 . اگر ما « مصحف نمونه » و مرجع را نيز كه عثمان در مدينه براى خود نگاهداشت به اين تعداد اضافه كنيم ، رقم شش بدست مىآيد . همانطور كه اگر اين مصحف را به حساب نياوريم ، عدد در قولى كه به هفت نسخه معتقد است به شش تنزل پيدا مىكند . با توجه به همهء اينها ما مايل به اين نظر هستيم كه تعداد مصحف‌هاى رونويسى شده هفت نسخه بوده كه عثمان شش نسخه آن را به سرزمينهاى اسلامى فرستاده و يك نسخه را براى خود نگاه داشته است . مطلب ديگرى نيز اين نظر را تقويت مىكند ، و آن اينكه ميدانيم بعضى از افراد مانند عبد اللّه بن زبير و همسران پيامبر يعنى عايشه و حفصه و ام سلمة توانسته بودند از مصحف عثمان براى خود نسخه‌هاى شخصى تهيه كنند 69 ، و اين جز اين نمىتوانست باشد كه اينها اين نسخه‌هاى شخصى را از روى مصحف شخصى عثمان كه براى خود نگاه داشته بود ، رونويسى كرده باشند ، نه اينكه تعداد ديگرى از مصاحف رونويسى شده وجود داشته كه اينها به خود اختصاص داده بودند . ما تصور نميكنيم اين منطقى باشد كه خليفه از طرفى به علت جلوگيرى از اختلاف قرائت‌ها و از ميان بردن اسباب نزاع و ايجاد وحدت كلمه به تمام بلاد نسخه‌هاى رسمى بفرستد و دستور دهد كه فقط آنها را ملاك قرائت قرار دهند و از طرف ديگر در مدينه براى پاره‌اى اهل نفوذ ، امتياز خاص قائل شود و اجازه دهد كه آنها بطور استثنائى چند نسخه از مصحف‌هاى رسمى را به خود اختصاص دهند . در هر حال تعداد واقعى اين مصحف‌ها هر چند باشد همهء آنها تمامى قرآن را يعنى صد و چهارده سوره را بدون نقطه و اعراب و بدون اسامى سوره‌ها و