صبحي الصالح ( مترجم : محمد مجتهد شبسترى )
118
مباحث في علوم القرآن ( پژوهشهائى درباره قرآن و وحى ) ( فارسى )
« چگونه دست بكارى مىزنيد كه پيامبر آن را نكرده است ؟ ابو بكر گفت به خدا اين كار خير است و دائما به من مراجعه مىكرد تا اينكه خداوند چون عمر و ابو بكر سينهء مرا نيز براى اين كار فراخ ساخت . من كار تدوين قرآن را پيگيرى كردم و آن را از چوبهاى خرما ، قطعههاى سنگ و سينههاى مردان جمع آورى نمودم تا اينكه آخر سورهء « توبه » يعنى از آيهء لَقَدْ جاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ ما عَنِتُّمْ تا آخر اين سوره را فقط پيش « ابو خزيمه انصارى » 39 يافتم . اين صحيفههاى تدوين شده نزد ابو بكر بود تا اينكه وى برحمت خدا رفت . سپس تا عمر حيات داشت نزد وى بود و بعد از آن پيش « حفصه » دختر عمر 40 » . ممكن است اين تصريح زيد كه وى آخر سورهء توبه را فقط پيش ابو خزيمهء انصارى يافته است براى خواننده اشكالى پيش آورد . ولى با توجه به يك نكته اين اشكال زود بر طرف مىشود و آن نكته اينست كه زيد گر چه متن نوشته شده آخر سورهء توبه را جز نزد ابو خزيمه پيش كس ديگرى نيافت 41 ، ولى اين بدان معنا نيست كه اين آيات در حافظههاى اصحاب نيز نبود . بسيارى از اصحاب و از جمله خود زيد ، قرآن را در عهد پيامبر حفظ مىكردند . و اينكه زيد متون نوشتهء آيات را نيز براى تطبيق حتما مىخواست در دست داشته باشد ، ورع و احتياط فوق العادهاى بود كه وى به كار مىبرد . بنا بر اين پيدا كردن نوشتهء آخر سورهء توبه فقط نزد ابو خزيمه براى زيد كافى بود . زيد اين روش تطبيق محفوظات با متون نوشته شده را در همهء قرآن به كار برد و در حقيقت براى قبول هر آيه از قرآن كريم به دو شاهد اعتماد مىكرد : « حافظهء اصحاب » و « متون نوشته شده » . ابن حجر نيز تعبير دو شاهد را كه در اين گفتار ابو بكر آمده به همين معنا گرفته است . ابو بكر به عمر و زيد گفت : « كنار درب مسجد بنشينيد و هر كس چيزى از كتاب خود را با گواهى دو شاهد پيش شما آورد آن را بنويسيد 42 » .