صبحي الصالح ( مترجم : محمد مجتهد شبسترى )

116

مباحث في علوم القرآن ( پژوهشهائى درباره قرآن و وحى ) ( فارسى )

مىشد ، پيامبر را از جمع آورى آيات و سوره‌ها در مصحف واحد بىنياز مىكرد . زركشى مىگويد : « در عهد پيامبر ، قرآن در يك مصحف واحد نوشته نمىشد تا هر چند گاه احتياج به تغيير آن نباشد . اين كار انقدر به تأخير افتاد كه با رحلت پيامبر ، قرآن كامل شد و نزول وحى بپايان رسيد 35 » . منشيان وحى هر چه را كه از وحى مىنوشتند در خانهء پيامبر مىگذاشتند و از آن يك نسخه نيز براى خودشان رونويسى مىكردند و بدين ترتيب نسخه‌هاى شخصى اين منشيان و متون جمع آورى شده در خانهء پيامبر و آنچه در حافظه‌هاى اصحاب اعم از بيسواد و باسواد وجود داشت همگى وسيلهء حفظ قرآن در ميان بشر بودند چنان كه خداوند فرموده : إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ ( الحجر : 9 ) ما ذكر را ( قرآن را ) نازل كرديم و ما حفظكنندهء آن هستيم 36 . تدوين قرآن در عهد ابو بكر : همانطور كه گفته شد تمام قرآن در عهد پيامبر اكرم نوشته شد ولى اين نوشته‌ها تدوين نشده بود و آيات و سوره‌ها در اين متون بطور پراكنده بودند . اولين كسى كه قرآن را با نظم و ترتيب توقيفى آيات در صحيفه‌هاى معين تدوين كرد ابو بكر بود « ابو عبد اللّه المحاسبى » 37 در كتاب « فهم السنن » ميگويد : « نوشتن قرآن عمل تازه‌اى نبود و خود پيامبر آن را دستور داده بود ولى اين نوشته‌ها بر رقعه‌ها و استخوان شانهء حيوانات و چوبهاى خرما پراكنده بود و به صورت اوراق گوناگون زيادى در خانهء پيامبر جمع آورى شده بود . ابو بكر دستور داد اين نوشته‌ها را جابجا كردند و آيات را بر حسب ترتيب آنها منظم