( 145 ) پنجم جهلست بدان جهتى كه مطلوب در آنجاست ، زيرا كه آنچه مطلوب حقيقتست حاصل نمىشود در آئينه ضمير الا بعد از آنكه صورتى چند كه مناسب مطلوب اصلى باشد در وى در آيد . مثلا اگر كسى خواهد كه آنچه در قفاى ويست ببيند و در مرآت باصره صورتش در آيد ، محتاج مىشود به دو آئينه . ديگر همچنين هر طالب علمى را ممكن نيست كه راه بدان مطلوبى كه او را حاصل نيست ببرد الا بواسطه ملاحظه نمودن معلومى چند مناسب كه او را حاصلست ، و ترتيب نمودن بر وجهى كه مؤدى بدان مطلوب گردد ، بلكه حصول هر علمى از علوم نظرى محتاج به دو علم ديگر لا اقل مىباشد . و اين معنى محتاج اندك شرحيست ، و آن چنانست كه نفس هر يك بمنزله آئينه كرويست كه از جميع جوانب محاذيست با صورتهائى كه در لوح محفوظ واقعست . و درين آئينه پيش از آنكه برياضت وجوه و جوانبش زدوده گردد ، چيزهاى نزديك مثل محسوسات و بديهيات و قضاياى عامه چون " الكل أعظم من الجزء " و " النقيضان لا يجتمعان " و نظائر اين معانى در وى بى فكر و رياضت حاصل مىشود از براى همه كس . ( 146 ) و اما چيزهاى دور كه آن را نظريات گويند موقوفست بائينه‌اى چند ديگر كه زدوده شده باشد و در وى مطلوبى چند روى نموده . و هر