عنوان ياد شده است « جواب الحسن بن سهل بن غالب بن السّمح عن السؤال عن الغاية الّتى ينحو الانسان نحوها بالتّفلسف » و چون نگارنده آن رساله را با مقدمه‌اى در شرح حال و آثار نويسندهء آن در يادنامهء هانرى كربن ( قسمت فارسى ص 140 - 127 ) بطبع رسانده بود مناسب چنان ديد كه اين رساله را هم در مجموعهء « منطق و مباحث الفاظ » منتشر كند تا رعايت هماهنگى ميان منطق و فلسفه را كرده باشد . چون نسخه‌اى ديگر از رسالهء « فصل فيما هى صناعة المنطق . . . » وجود نداشت مقابله‌اى صورت نپذيرفت و برخى از اصلاحات و تصحيحات كه لازم مىنمود قياسا انجام داده شد و در پايان متن ( ص 10 ) آن اصلاحات نشان داده گرديد . و براى اينكه خوانندگانى كه عربى نيك نمىدانند به مضمون رساله آگاه گردند خلاصه‌اى از آن به زبان فارسى آماده گرديد كه اكنون نقل مىشود : « هر يك از افراد انسان بالفطره مىخواهد كه چيزى را بداند و دانسته‌هاى خود را افزون گرداند و حتى اين امر در كودكان و كسانى كه از خرد بىبهره‌اند مشاهده مىشود . آنان كه در پايه‌اى عالى قرار دارند جوياى دانشهاى بالاترى هستند و چون اين امر در طبيعت هر آدمى نهاده شده پس بايد در آدمى قوّتى باشد كه با آن پذيراى اين امر شود و اين قوّت كه مشترك در همه مردم است « نطق » و « ناطقه » و « نفس ناطقه » خوانده مىشود و به جهت همين قوّت آدمى را « ناطق » مىخوانند . افعال و انفعالات اين قوه عبارتند از ذهن و ذكا و تعقّل و تمييز و تعرّف و قبول ادب و تعليم و مانند اينها كه در كتب اخلاق از آنها ياد شده است . چون آدمى با اين امر علوم و معارف را درك مىكند و برخى از اشياء آشكار هستند مانند : « اين خورشيد است » و « اين زمين است » و برخى پنهانند مانند : « علّت كسوف خورشيد چيست ؟ » و مانند آن او مىخواهد معرفت خود را با امور پنهانى نيز كامل نمايد در اين صورت بيكى از دو امر توسل مىجويد يا آنچه را كه داناتران گفته‌اند مىپذيرد مانند آنچه كه از پيمبران