محمود سامانى
99
مناسبات ايرانيان با حجاز در دوره هاى مختلف تاريخ اسلامى ( فارسى )
فاطميان از خطبه و نيز بسترسازى مناسب براى انجام اقدامات عام المنفعه در حرمين و خدمت به حجاج و زائران ، موجب كسب اعتبار ، محبوبيت و مشروعيت براى حكومت آنان مىشد . بنابراين ، برقرارى روابط با اشراف و جلب دوستى آنان سرلوحه كار سلجوقيان بود . از موارد اختلاف ميان دو قدرت سلجوقيان و فاطميان كه به مكه و مدينه مربوط مىشد ، اين بود كه هر يك از آنان تلاش مىكردند نامشان در خطبه نمازهاى حرم آورده شود . با توجه به سياست تقريباً يكسان فاطميان و سلجوقيان در حرمين كه هر دو نمىخواستند نسبت به حرمين بىاعتنا باشند ، ميان اين دو دولت در حرمين چالش ايجاد شد . براى فاطميان ، حج از موارد استراتژيك در سياست خارجى به ويژه براى تقابل با خلافت عباسى بود . مهمترين جلوه اين تقابل ، رقابت تنگاتنگ آنان با آل بويه و بعدها سلاجقه ( نمايندگان عباسيان در اداره حرمين ) در خطبهخوانى موسم حج بود كه به تناوب ميان آنان دست به دست مىشد . « 1 » خطبه خواندن به نام آنها در حرمين شريفين مهمترين مظهر سيادت دينى و سياسى آنها به شمار مىرفت و موجب معرفى يكى از آن دو قدرت به عنوان رهبر دينى و سياسى مىشد . ديگر عرصههاى رقابت سلجوقيان با فاطميان در حرمين ، خود را در موارد زير نشان مىداد : يك - اهدا و آويختن پرده كعبه ؛ دو - انجام دادن كارهاى خير و حمايت از حاجيان در مسيرهاى منتهى به مكه ؛ سه - فراهم كردن آب در مكه و مسيرهاى حجاج ؛
--> ( 1 ) . چنانكه در سالهاى 459 به نام خليفه عباسى و در كنار ايشان به نام آلب ارسلان و در سال 463 ه . ق به نام ملكشاه و سالهاى بسيارى در همين زمان سلجوقيان به نام فاطميان خوانده شد . ( به عنوان نمونه ر . ك : صبحالاعشى ، قلقشندى ، ج 4 ، صص 270 و 271 ؛ راه حج ، ص 26 ) .