در اين پژوهش ، از واژه مناسبات به جاى تعامل و ارتباط استفاده شده است . مناسبات ايرانيان با حجاز پيش از اسلام ايرانيان و عرب‌ها از دوران پيش از اسلام ، با يكديگر مناسباتى داشتند ؛ زيرا هم‌جوارى اين دو قوم ، چنين مناسباتى را ايجاب مىكرد . شواهد و مصاديقى براى ارتباط ايرانيان با عرب وجود دارد . كلمات دخيل در زبان و ادبيات عرب از جمله وجود حدود 50 كلمه فارسى و دخيل در قرآن كريم ، مانند « ابريق » و « زنجبيل » « 1 » ، از مناسبات طولانىمدت ايرانيان با عرب‌هاى ساكن در جزيرة العرب حكايت مىكند . وجود كلمه « مجوس » در قرآن نيز نشانه آشنايى عرب حجاز با ايرانيان و دين زرتشتى است . « 2 » برخى گزارش‌ها بيانگر ارادت قلبى و عملى ايرانيان عصر باستان به كعبه و چاه زمزم است ؛ چنان‌كه برخى تاريخ‌نگاران نوشته‌اند : « ساسان بابك ( جد ساسانيان ) ، دو آهوى زرين و شمشيرهايى به كعبه هديه كرد » . « 3 » گفته شده است اين هدايا از آويزه‌هاى خانه خدا بودند . « 4 » بنا به نوشته مسعودى ، ايرانيان كه خود را از نسل ابراهيم ( ع ) مىدانستند ، به كعبه احترام مىگذاردند و به طواف آن مىپرداختند . به گفته او ، دو آهوى زرينى كه در سال‌هاى قبل از اسلام ، عبدالمطلب در محل چاه

--> ( 1 ) . ر . ك : الاتقان ، ج 1 ، صص 191 - 200 ؛ واژه هاى دخيل در قرآن ، ص 101 و ديگر صفحات ؛ ر . ك : راه‌هاى نفوذ اسلام در مجله بررسىهاى تاريخى ، ش 3 ، صص 85 - 88 ، « نفوذ سياسى و فرهنگى و معنوى ايرانيان در عربستان هنگام ظهور اسلام » ؛ راه‌هاى نفوذ فارسى در فرهنگ و زبان عرب جاهلى ، صص 122 و 159 . ( 2 ) . المفصل فى تاريخ العرب قبل الاسلام ، ج 6 ، ص 693 . ( 3 ) . مروج الذهب ، ج 1 ، ص 262 . كه « ساسان بن بابك سالى قصد كرد به مكه رود . با خود ، دو آهوى زرين و شمشير ساخته ، به حجاز رفت تا آنها را در كعبه قرار دهد ، اما مردم نپسنديدند و همه را در ميان زمزم ريختند » . ( 4 ) . الطبقات الكبرى ، ج 1 ، ص 69 .