محمود سامانى

231

مناسبات ايرانيان با حجاز در دوره هاى مختلف تاريخ اسلامى ( فارسى )

كسانى نيز كه به‌طور غير قانونى ره‌سپار سفر حج مىشدند ، به مشكلات متعددى برمىخوردند . روابط محدود ايران و حجاز در سال 1323 ه . ش و در پى اعدام يك زائر ايرانى براى چند سال قطع شد . اين زائر كه ابوطالب يزدى نام داشت ، در گرماگرم طواف دچار مشكل مزاجى شد و استفراغ كرد . مأموران سعودى او را به بىاحترامى به خانه خدا متهم كردند و نزد قاضى شرع بردند . قاضى نيز حكم اعدام او را به اتهام تنجيس كعبه صادر كرد و ابوطالب بلافاصله گردن زده شد . اين حادثه به قطع روابط ايران و عربستان از سال 1323 تا 1327 ه . ش منجر شد . « 1 » دولت ايران اجراى اين حكم را محكوم كرد و به شدت نسبت به آن واكنش نشان داد و خواستار عذرخواهى عربستان شد . دولت سعودى با اين استدلال كه اجراى حكم اعدام ، قانونى و با پشتوانه گواهى شاهدان و اعترافات مقتول همراه بوده است ، بر موضع خود پافشارى كرد . مكاتبات و ميانجىگرى مصر نيز براى حل اختلاف مؤثر نيفتاد و بدين ترتيب ، دولت ايران در سال 1323 ه . ش ، روابط خود با آل سعود را قطع و مانع حج‌گزارى ايرانيان شد . « 2 » با وجود مشكلات ياد شده ايران و عربستان نمىتوانستند براى مدت طولانى قطع رابطه كنند ، زيرا هر دوى آنها از قدرت‌هاى برتر منطقه خليج فارس‌محسوب مىشدند و عوامل متعددى در برقرارى ، افزايش يا كاهش سطح روابط دو كشور مؤثر بود . اين دو دولت در تحولات مختلف منطقه به‌ويژه خليج فارس اهميت فراوانى داشتند و دارند . همكارى در سازمان نفتى اوپك ، همكارى در سازمان

--> ( 1 ) . اسناد روابط ايران و عربستان ، ص 104 ؛ ابوطالب يزدى ، شهيد مروه ، ص 13 . دانش‌نامه حج و حرمين شريفين ، ج 1 ، صص 469 - 472 . ( 2 ) . روزنامه خاطرات عين السلطنه ، ج 10 ، ص 8017 ؛ روابط سياسى ايران و عربستان ، صص 84 و 85 ؛ اسناد روابط ايران وعربستان ، صص 107 - 124 .