محمود سامانى

212

مناسبات ايرانيان با حجاز در دوره هاى مختلف تاريخ اسلامى ( فارسى )

كه منجر به كشته شدن بسيارى از شيعيان و وارد آمدن خسارت فراوان شد « 1 » ، در نامه‌اى كه به امير سعودى نوشت ، از او خواست تا اموال ربوده شده از مكان‌هاى مقدس عتبات عاليات را بازگرداند و ديه كشته‌شدگان را بپردازد . فتح‌على شاه در اين نامه امير سعودى را تهديد كرد اگر به موارد اشاره شده در نامه اعتنا نكند ، دولت قاجار به دُرعيه در نجد حمله خواهد كرد . « 2 » شاه ايران به سليمان پاشا ، حكمران منصوب دولت عثمانى در بغداد نيز نامه‌اى نوشت و از او خواستار برخورد با وهابيان شد . سليمان پاشا در پاسخ ، قول مساعد داد كه مسئوليت جبران خسارت‌هاى وارد شده بر عتبات و زائران را بر عهده مىگيرد . « 3 » وهابىها با حملات متعدد خود به حجاز توانستند حدود هفت سال بر حرمين تسلط داشته باشند . « 4 » در اين مرحله از حكومت وهابىها ، اوضاع حجاز بحرانى بود . پس از آن نيز چند سالى اوضاع حجاز به دليل حملات نيروهاى اعزامى از سوى محمدعلى پاشا ، حاكم مصر براى سركوب آل سعود و وهابىها متشنج بود و برقرارى مناسبات دولت قاجار در ايران با حجاز ميسر نبود . از موارد مرتبط با حجاز در اين زمان به مكاتبه حكومت ايران با محمدعلى پاشا مىتوان اشاره كرد . چنين تصميمى در پى آن گرفته شد كه با استمرار حكومت خاندان سعود و اقدامات و برخوردهاى نامناسب آنان ، عباس ميرزا فرزند و ولىعهد فتح‌على شاه درسال 1235 ه . ق ، به دستور پدرش ، نامه‌اى به محمدعلى پاشا ، حاكم

--> ( 1 ) . وهابىها در راه گسترش قدرت خويش از هيچ اقدامى فروگذار نكردند و با عقايد متعصبانه خود حتى دو بار به شهرهاى مقدس شيعى در عراق حمله بردند ، يكى ، در سال 1802 و ديگرى ، در سال 1856 م كه در كربلا جنايات و فجايع بسيارى به‌بار آوردند . ( 2 ) . مجمع التواريخ ، ص 151 ؛ ناسخ التواريخ ، ج 1 ، صص 118 و 119 ؛ فارسنامه ناصرى ، ج 1 ، صص 682 - 684 ؛ حج و حرمين شريفين ، ج 3 ، ص 546 . ( 3 ) . تاريخ منتظم ناصرى ، ج 3 ، ص 1465 ؛ ناسخ التواريخ ، ج 1 ، صص 118 و 119 . ( 4 ) . تاريخ مكه ، صص 583 - 595 .