« هر كه متابعت كند مرا ، او از من است و هر كه مرا نافرمانى كند ، تو بخشاينده و مهربانى . » و نيز عيسى عليه السلام مىگفت : إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبادُكَ وَ إِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ . « 1 » « اگر عذابشان كنى ، ايشان بندگان تواند و اگر بيامرزيشان ، تو عزيز و صواب‌كارى . » اما نوح عليه السلام نسبت به قوم خود از سنگ هم سخت‌تر است ؛ در آنجا كه مىگفت : رَبِّ لا تَذَرْ عَلَى الْأَرْضِ مِنَ الْكافِرِينَ دَيَّاراً . « 2 » « پروردگارا ! در زمين كسى از كافران را باقى مگذار ! » و يا مانند موسى عليه السلام كه مىگفت : رَبَّنَا اطْمِسْ عَلى أَمْوالِهِمْ وَ اشْدُدْ عَلى قُلُوبِهِمْ فَلا يُؤْمِنُوا حَتَّى يَرَوُا الْعَذابَ الْأَلِيمَ . « 3 » « اى پرورگار ما ! ناپيدا كن نشان اموال ايشان . سخت كن دل‌هاى ايشان تا نيارند ايمان و تا ببينند عذاب دردناك را . » آنگاه پيامبر فرمود : « اى مسلمانان ! شما مردمى تهىدست و نادار هستيد ؛ بنابر اين ، از اين اسيرانْ عوضى بستانيد و آنها را آزاد كنيد . » « 4 » سخنان محمّد صلى الله عليه و آله نشانگر آن است كه او به خوبى از كمّ و كيف واكنش‌هاى اصلاح‌طلبانهء رهبران دينى آگاه بود ؛ با اين همه به عفو و گذشت روى آورد و فديه را

--> ( 1 ) . مائده : 118 ( 2 ) . نوح : 26 ( 3 ) . يونس : 88 ( 4 ) . حاكم نيشابورى ، « المستدرك » ، ج 3 ، ص 21 به نقل از ابوعبيده به روايت از عبداللَّه كه آن را صحيح‌الاسناد خوانده است . نيز نك : بيهقى ، « دلائل‌النّبوه » ، ج 2 ، ص 301 كه اين روايت را از طريق عبيدةبن عبداللَّه آورده است . همچنين نك : على بن برهان‌الدّين حلبى ، « السّيرة الحلبيّه » ، ج 2 ، ص 447 . و رجوع كنيد به احمد بن حنبل ، « مسند » به نقل از عبيده و او از عبداللَّه . نيز : ابن‌كثير ، « السيرة النّبويه » ، ج 2 ، ص 458 به استناد احمد .