محمد باقر النجفي
80
مدينه شناسى ( ط مشعر ) ( فارسى )
از شهاب چنين نقل كرده است : هذا الحمال لا حمال خيبر * هذا أبرّ ربّنا و أطهر اللهمّ إنّ الأجر أجر الآخرة * فارحم الأنصار و المهاجرة به همين روال است نقلهاى ديگر كه به هر حال با توجّه به زمان طولانى بناى مسجد ، اختلاف در اقوال را مبيّن تعدّد و تنوّع اشعار مىيابيم نه نافى يكديگر . « 1 » و مسلم در « صحيح » ، « 2 » بعضى از اين رجزها را در جريان حفر خندق دانستهاند كه انسبن مالك آن را روايت كرده و امام نووى ذيل آن گفته است : « هذا الحديث استحباب الرّجز و نحوه من الكلام في حال أبناء و نحوه و فيه عمل الفضلاء في بناء المساجد و نحوها و مساعدتهم في اعمال البرّ » . « 3 » بناى مسجد حضرت محمّد صلى الله عليه و آله ، تركيب و شكل اوليهء خود را تا سال هفت هجرى حفظ نمود و تغييراتى در اين مدّت به خود نديد . در سال هفتم هجرى ، پس از آنكه مسلمانان از فتح قلاع خيبر به سوى مدينه بازگشتند ، ضرورت توسعهء مسجد نبى ، به خاطر افزايش روزافزون جمعيّت مسلمانان ، مدّ نظر محمد صلى الله عليه و آله و اصحاب قرار گرفت و به گفتهء امام جعفربن محمّد صادق عليه السلام به نقل از اخبار دار الهجرهء رزين و . . . ، پيامبر مسجد را از طول و عرض به نحوى توسعه داد كه به صورت مربّع 100 * 100 ذرعى درآمد .
--> ( 1 ) . همچنين مراجعه شود به : « المنتقى » ، « مولد النبى » ، تأليف 732 ه . ق . ترجمهء فارسى از « سير كازرونى » ، عفيفبن سعيد كازرونى ، 760 ه . ق . نسخهء خطى : قاهره ، دارالكتب ( 1 - السيرة المحمديه - فارسى طلعت ) . اين كتاب از مراجع مجلسى در « بحارالأنوار » ، ج 19 ، ص 128 ، بوده است ) . ( 2 ) . جزء 12 ، بشرح الإمام النووى ، ص 173 - 171 ( 3 ) . « اين حديث استحباب رجزخوانى و از اين قبيل سخنان را در هنگام ساختن و بنا كردن آن به همراه داشت و نشانهاى از كار بزرگان در بنا كردن مساجد و غيره و يارى كردن آنان در انجام كارهاى نيك دارد . » همچنين از ابنرسته « الأعلاق النّفيسه » ، صص 64 و 65