محمد باقر النجفي
118
مدينه شناسى ( ط مشعر ) ( فارسى )
گنبد قديمى كه طبق آنچه گفتيم ، بانى بنايَش « مماليك مصر » و در زمان سلطان عبدالحميد ، به قبّةالخضراء موسوم گرديد ، به نحو اساسىترى برافراشته شد . تمامى سطوح داخلى گنبدها را به انواع نقشهاى رنگارنگ و روغنى ، نقّاشى كردند و به خطّ زيباى اسلامبولى ، آيات قرآنى را بر سطح آنها خطّاطى نمودند . ديوار قبلى مسجد را از بابالسّلام تا آخر حدّ منارهء رئيسه به قلم عبداللَّه افندى خطّاط مشهور ترك و به خطّ ثلث اسلامبولى كاشىكارى كردند . ابواب قديمى مسجد تجديد بنا گرديد و به سبك معمارى عثمانى ، منقّش و گچكارى گرديد و سردرها را تزئين كردند و درها را با چوب يكپارچهء گردو نجّارى نمودند و آن را به جاى درهاى قديمى نصب و با نوشتههاى منقّش از مس قرمز ، تزئين كردند . منارهاى در قسمت شمال غربى مسجد به نام منارهء مجيديّه بنا كردند و ديگر منارههاى مسجد را تعمير و مرمّت نمودند . عبدالمجيد عثمانى پس از توسعه و تعميرات مسجد ، اشياء قيمتى بسيارى را وقف مسجد نمود . بهترين قنديلهاى كشيده شده در زنجيرهاى نقرهاى ، شمعدانهاى زرّين ، پردههاى زربافت و فرشهاى خوشبافت را كه به گفتهء بتنونى تماماً « بانواع السجاد العجمى الثمنى » ( ص 211 ) بوده ، جهت مسجد ارسال داشت . اين توسعهء توأم با تعمير و عمران اساسى از سال 1265 ه . ق . تا سال 1277 ه . ق . به طول انجاميد . همه آثار آن به استثناى توسعهء شامى مسجد كه در توسعهء سعودىها تغيير شكل يافت ، تاكنون موجود بوده ، به يادگار از زمان عبدالمجيد عثمانى به جاى مانده است . بعدها در سال 1336 ه . ق . فخرى پاشا قائد اعظم ترك در آخرين سالهاى حيات خلافت عثمانى كه در طول جنگ جهانى اول به عنوان حافظ شهر مدينه منصوب شده بود ، محرابهاى سليمانى و نبوى و چاه موجود در صحن مسجدالنّبى را تعمير كرد و با اين آخرين تعميرات ، دفتر اوراق حيات عثمانىها نيز در حجاز بسته شد . نك : نقشهء صفحهء 119