محمد باقر النجفي
116
مدينه شناسى ( ط مشعر ) ( فارسى )
رياض به زيور طبع مزيّن گرديد . علىبن موسى در فصل « الخاتمه » ، باب ثالث ، چگونگى تجديد بنا و توسعهء مسجد به وسيلهء سلطان عبدالمجيد عثمانى را به رشتهء تحرير درآورده كه ذيلًا اهم اين اقدامات را ، با توجّه به منابع ديگرى كه در دسترس حقير بود ، به اجمال به ياد پژوهندگان مىآوريم : در سال 1265 ه . ق . كه يكى از گنبدهاى شبستان مسجد فرو ريخت ، داود پاشا شيخالحرم - نامهاى به عبدالمجيد عثمانى نگاشت ؛ بدين مضمون كه حدود چهار قرن از بناى مسجدالنّبى مىگذرد و آنچه از زمان قايتباى و سلاطين عثمانى صورت پذرفته ، رو به فرسودگى نهاده و بناى مسجد از بنيان و اساس به مرمّت يا توسعه نيازمند است . عبدالمجيد عثمانى مصمّم به نوسازى مسجد گرديد و گروهى از معماران ، مهندسان و هنرمندان را با وسايل و ابزار كامل ، عازم مدينه نمود . ايّوب صبرى پاشا - افسر ارتش ترك - در « مرآت مدينه » « 1 » به تفصيل از اين بازسازى ياد كرده است . شكى نيست كه اين كتاب از اهمّ مراجع تاريخ مدينه در زمان سلاطين عثمانى است . نام شكراللَّه خطاط تزيينكنندهء بناى مسجد و حليم معمار و ابراهيم رييس بنايان ، بيش از هر شخص ديگرى جلوهگرى مىكند و م . ك . اينان در رسالهء « آخرين خطاطان » ، ( ص 64 ) ، به ما نشان مىدهد كه چگونه شكراللَّه خطّاط از طرف شهروندان استانبول اين وظيفهء خطير را در تزئين بناى مسجد به نحو احسن انجام داده است . بتنونى در « الرّحلة الحجازيه » ( ص 214 ) در خصوص نام خوشنويسى كه نگارههاى ديوار مسجد را از بابالسّلام تا شرق آن به خطّ ثلث مجوّف كتابت كرده ، مىگويد : مرحوم عبداللَّه بك زهدي الذى أوفده السلطان عبدالمجيد إلى المدينة لهذه الغاية و مكث بضع عشر سنين يعمل في بيت رسول اللَّه . به هر حال مهندسان ترك ، پس از بررسى وضع بناى مسجد ، چنين نظر دادند كه
--> ( 1 ) . چاپ استانبول ، 1304 ه . ق .