در اسب‌دوانى و تيراندازى مهارت داشتند ؛ فرار و پشت به دشمن را زشت و ناپسنديده مىشمردند . ولى در برابر اين‌ها ، يك رشته فساد اخلاق ، دامنگير آنها شده بود كه جلوهء هر كمالى را از بين برده بود ، و اگر روزنه‌اى از غيب به روى آنان باز نمىشد به طور مسلم طومار حيات انسانى آنها در هم پيچيده مىشد . يعنى اگر در اواسط قرن ششم ميلادى ، آفتاب روان‌پرور اسلام ، بر دل‌هاى آنان نتابيده بود ؛ ديگر شما امروز اثرى از عرب عدنانى مشاهده نمىكرديد و بار ديگر داستان اعراب « بائده » تجديد مىگشت ! سخنان امير المؤمنان عليه السلام در بيان اوضاع عربِ قبل از اسلام ، شاهد زنده‌اى است كه آنان از نظر زندگى و انحطاط فكرى و فساد اخلاقى در وضع اسفناكى بودند . امير مؤمنان در يكى از خطبه‌هاى خود ، اوضاع عرب پيش از اسلام را چنين بيان مىكند : « خداوند ، محمد صلى الله عليه و آله را بيم‌دهندهء جهانيان ، و امين وحى و كتاب خود مبعوث نمود . و شما گروه عرب در بدترين آيين و بدترين جاها به سر مىبرديد . در ميان سنگلاخ‌ها و مارهاى كر ( كه از هيچ صدايى نمىرميدند ) اقامت داشتيد . آب‌هاى لجن را مىآشاميديد و غذاهاى خشن ( مانند آرد هسته خرما و سوسمار ) مىخورديد و خون يكديگر را مىريختيد ، و از خويشاوندان دورى مىكرديد ، بت‌ها در ميان شما سرپا بود ، از گناهان اجتناب نمىنموديد » . « 1 » ما سرگذشت « اسعد بن زراره » را ، كه مىتواند روشنگر نقاط زيادى از زندگى مردم حجاز باشد ، در اينجا مىآوريم : ساليان دراز آتشِ جنگِ خانمان براندازى ميان دو قبيلهء « اوس » و « خزرج » ، كه در مدينه سكنى داشتند شعله‌ور بود ، روزى يكى از سرانِ

--> ( 1 ) . « إِنَّ اللَّهَ بَعَثَ مُحَمَّداً صلى الله عليه و آله نَذِيراً لِلْعَالَمِينَ وَ أَمِيناً عَلَى التَّنْزِيلِ وَ أَنْتُمْ مَعْشَرَ الْعَرَبِ عَلَى شَرِّ دِينٍ وَ فِي شَرِّ دَارٍ مُنِيخُونَ بَيْنَ حِجَارَةٍ خُشْنٍ وَ حَيَّاتٍ صُمٍّ تَشْرَبُونَ الْكَدِرَ وَ تَأْكُلُونَ الْجَشِبَ وَ تَسْفِكُونَ دِمَاءَكُمْ وَ تَقْطَعُونَ أَرْحَامَكُمْ الْأَصْنَامُ فِيكُمْ مَنْصُوبَةٌ وَ الآثَامُ بِكُمْ مَعْصُوبَةٌ » » . « نهج البلاغه » ، خ 26