محمد بن أحمد الفاسي المكي ( مترجم : محمد مقدس )
60
شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام ( فارسى )
ذوالإصبع عدوانى مىگويد : بعضى از عربها بنا به سنت اجتماعى ، اجازهدار حج بودند . وقتى مردم به منا مىرسند ، مردى به نام صوفه كه عهدهدار صدقات كعبه بود در منى در ميان آنها برمىخاست و به جمع صدقات و هداياى كعبه مىپرداخت . كسى كه مردم را كوچ مىداد ثور بن اصغر از سوى صوفه بود كه وقتى مردم از ابطح مىگذشتند ، خاندان كنده و بكر بن وائل را گردهم مىآورد و از آن جا به سوى كعبه كوچ مىداد . شاعر در اين باره مىگويد : وكندة إذ ترعى عشية حجّنا * يجيز بها حجّاج بكر بن وائل ذوالإصبع همچنين مىگويد : اجازه كوچ حاجيان همچنان با ابوسياره بود تا اين كه به قصى بن كلاب رسيد . وى در ادامه مىگويد : « وقتى مردم را تا ابطح رهنمون مىشود ، خاندان كنده با بكر بن وائل گرد هم مىآيند و از آن جا با هم رهسپار مىشوند » ، اين مطلب را جز در اين جا نديدهام . همچنين مطالبى چون « اشرق ثبير كيما تعير » و نيز داستان ابوسياره با حِمْيَرىها و چند مورد ديگر را نيز جز در اين خبر در جايى نديدهام و بعيد نيست كه به همين صورت اتفاق افتاده باشد . از طرفى ، اين سخن كه : « در ميان مردم اجازهء كوچ دادن همچنان با ابوسياره بود تا اين كه به قصىّ بن كلاب رسيد » جاى تأمل دارد ؛ زيرا ابوسياره در دوران اسلام اين وظيفه را برعهده داشت . و بنا به گفتهء ابن اسحاق و ديگر مورّخان ، او اجازهدار مردم در مزدلفه بود و فاصله ظهور اسلام تا زمان قصى بن كلاب ، فاصلهاى طولانى بوده است . « 1 » فاكهى نيز خبرى نقل كرده كه با اين مطلب تعارض دارد . او مىگويد : ابويقطان ، در نقل قول حمزة بن حسن اصفهانى ، اين عبارت را آورده است : « لاهم إنّي تابع تباعه » « 2 »
--> ( 1 ) . تاريخنگاران در تعيين محدودهء عصر قصىّ بن كلاب يادآور شدهاند كه وى در سال 440 ميلادى بر مكه و بيتاللَّه الحرام حكم مىراند و آن را از دست خزاعهاىها به در آورد و بدين ترتيب فاصلهء او تا ظهور اسلام ، حدود يكصد و هفتاد سال است كه بىترديد مدتى طولانى است . ( 2 ) . الروض الأُنُف ، ج 1 ، ص 146 .