جرهمىها و قطورىها نخستين كسانى هستند كه به زبان عربى سخن مىگفتند . در مورد نخستين كسى كه به زبان عربى نوشت ، نيز مطالبى ذكر شده است ؛ سهيلى مىگويد : در مورد نخستين كسى كه به عربى سخن گفت و نخستين كسى كه نوشتار عربى را وارد سرزمين حجاز كرد ، اختلاف‌نظر بسيار است : از جمله حرب بن اميه را گفته‌اند كه شعبى بر اين قول است ، همچنين از سفيان بن اميه و عبد بن قصىّ ياد كرده‌اند . اينان زبان عربى را در حيره آموختند و مردم حيره از مردم « الأنبار » ياد گرفتند . سهيلى مطلبى را ذكر كرده كه از آن چنين بر مىآيد كه اسماعيل نخستين كسى است كه خط به عربى نوشت ؛ وى مىگويد : در روايتى آمده است : نخستين كسى كه به عربى نوشت ، حضرت اسماعيل بود . ابوعمر مىگويد : اين روايت از روايتى كه مىگويد اسماعيل اولين كسى بوده كه به عربى سخن گفته ، صحيح‌تر است ، اين ابوعمر همان ابن عبدالبر است . در وجه تسميهء اسماعيل به اين نام نيز اختلاف‌نظر است ؛ مسعودى مىگويد : گويند به اين دليل اسماعيل ناميده شد كه خداوند متعال دعاى هاجر را ، زمانى كه از نزد بانوى خود ساره ، مادر اسحاق فرار كرد ، شنيد و بر او رحمت آورد و نيز گفته‌اند كه خداوند متعال دعاى ابراهيم را شنيد و اجابت كرد . « 1 » در سنّ اسماعيل به هنگام وفات و همچنين در محل قبر وى نيز اختلاف است . ابن‌اسحاق مىگويد : اسماعيل به‌هنگام وفات ، يك‌صد و سى سال عمر داشت و در حِجْر ، در كنار [ قبر ] مادرش هاجر به خاك سپرده شد . مسعودى مىگويد : زمانى كه اسماعيل وفات يافت يك‌صد و سىوهفت سن داشت و در مسجدالحرام ، در مقابل حجرالأسود به خاك سپرده شد . « 2 » ابن‌اثير در « الكامل » « 3 » و شيخ عمادالدين اسماعيل بن كثير در تاريخ خود « 4 » دربارهء عمر حضرت اسماعيل مطلبى چون گفتهء مسعودى آورده‌اند .

--> ( 1 ) . مروج الذهب ، ج 2 ، ص 48 ( 2 ) . مروج الذهب ، ج 2 ، ص 48 ( 3 ) . الكامل فى التاريخ ، ج 1 ، ص 125 ( 4 ) . البداية والنهايه ، ج 1 ، ص 193