محمد بن أحمد الفاسي المكي ( مترجم : محمد مقدس )
63
شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام ( فارسى )
ازرقى « 1 » ذكر شده است . او در مطلبى با عنوان « نامهاى كعبه و وجه تسميهء آن و اينكه نبايد بنايى مشرف بر آن ساخته شود » ، مىگويد : جدّم از عيينه به نقل از ابننبيه حجبى از شيبة بن عثمان نقل كرده كه او بالا مىرفت و اگر خانهاى را بالاتر از كعبه مىديد ، دستور مىداد خرابش كنند ؛ سپس مىافزايد : جدّم مىگفت : هنگامى كه عباسبن محمدبن علىبن عبداللَّهبن عباس خانهء خود را در مكه در محلهء « صيارفه » برابر مسجدالحرام مىساخت ، به متصدى بنا دستور داد كه آن قدر ساختمان را بالا نبرد كه بر كعبه مشرف شود و به احترام خانهء كعبه ، بالاترين نقطهء آن را پايين تر از كعبه قرار دهند . جدم « 2 » گفت : همهء خانههاى متعلق به سلطان يا ديگران در مكه و در اطراف مسجدالحرام نماند كه مشرف بر كعبه بود ، خراب شد و اوضاع تا به امروز چنين بوده است . در مكه ، چشمهء روانى وجود دارد كه از بالا تا پايين شهر جريان دارد . وقتى آب آن زياد باشد ، بر بركهء معروف به نام « بركهء ماجن » مىريزد و هرگاه كم باشد به « سوقالليل » مىرسد ؛ اين چشمه را مردم به نام « عين بازان » مىشناسند . « 3 » در مكه چاههاى بسيار وجود دارد كه بيشتر آنها همگانى است و نيز سقاخانه و بركههاى زيادى وجود دارد كه با توضيح بيشترى از آنها ياد خواهيم كرد . در مكه ، دو گرمابه هست كه يكى متعلق به « ابوالعباس احمدبن ابراهيمبن مطرف مُرّى » است و در « اجياد » بوده و او آن را وقف اردوگاه لشكريان خود در مروه كرده بود . گرمابهء ديگر نمىدانم به چه كسى منسوب است ، شايد همان باشد كه جواد ، وزير حاكم موصل ساخته است . به گفتهء فاكهى ، در مكه شانزده گرمابه وجود داشت كه او جاى هريك را مشخص كرده ، ولى در حال حاضر هيچ كدام قابل شناسايى نيستند .
--> ( 1 ) - اخبار مكه ، ج 1 ، ص 279 ( 2 ) - منظور جدّ ازرقى است . نك : اخبار مكه ، ج 1 ، ص 282 - 283 ( 3 ) - اين چشمه هنوز هم به نام « بازان سوق الليل » موجود است و به « سبع آبار » شهرت دارد .