محمد بن أحمد الفاسي المكي ( مترجم : محمد مقدس )
60
شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام ( فارسى )
مزبور به نام كسانى خوانده مىشوند كه مالك آن بودهاند و اين نام تنها براى همان زمان به كار مىرفته است و با فروش يا انتقال ملكيّت ، نام آن جاها نيز تغيير مىكرده و به نام كسانى در مىآمده كه آنها را در اختيار گرفتهاند و معمولًا نامهاى پيشين از ياد مىرفته است . همچنان كه در معرفى عمارتهاى بزرگ مكه از زبان ازرقى پيش آمده است و اكنون تنها شمار بسيار كمى از آنها به همان نامى كه ازرقى آورده ، شناخته مىشوند كه بدان خواهيم پرداخت . در مورد مكه ، از محلى به نام « مُعلّاة » منطقهء بالاى مكّه نام برده مىشود كه پس از بيان محدودهء آن ، به بيان حدّ « مسفله » ( منطقهء پايين مكّه ) مىپردازيم : ازرقى در تاريخ خود « 1 » از منطقهء بالاى مكه ، موسوم به « معلاة » و آنچه در امتداد آن قرار دارد ، چنين ياد كرده است : حدّ معلاة از سمت راست مكه ، فراتر از خانهء ارقمبن ابىارقم و كوچهاى است كه كنارِ كوه صفاست و از آن ، به سمت وادى به كوه ابوقبيس بالا مىروند و همهء اينها و روبهروى كعبه و مقام ابراهيم و زمزم و قسمت بالاى مسجد ، از بخش بالاى مكه ، معلاة شمرده مىشود . حدّ معلاة از سمت چپ ، از ابتداى كوچهء بقر ، كنارِ آسياب و خانهء « عبدالصمدبن على لبّان » روبهروى خانهء يزيد بن منصورِ حِميَرى ، ( دايىِ مهدى ) كه به آن « دارالعروس » مىگويند ، آغاز مىشود و تاكوه قعيقعان و خانهء جعفربن محمد و دارالعجله و مسيل قعيقعان و بازارچه ادامه مىيابد و تا قسمت بالاى قعيقعان همه در شمار معلاة است . مسفله ( منطقهء پايين مكّه ) از سوى راست ، از كنار صفا تا بخش اجيادين به پايين ، همه را شامل مىشود . سمت چپِ مسفله ، از كوچهء « بقر » به پايين تا خانهء « عمروبن عاص » و خانهء ابنعبدالرزاق جمحى و خانهء زبيده ، همگى از مسفله به شمار مىرود . از ميان خانههايى كه ازرقى نام برده ، جز خانهء ارقم و خانهء عجله هيچ يك مشهور نيستند ؛ چه بسا منظور از خانهء عمرو ، همان محل معروف به « خزانهء قريش » باشد ؛ زيرا بنا
--> ( 1 ) - اخبار مكه ، ج 2 ، ص 266