و دكاكين و عمارات خوب در اطراف آن ساخته‌اند و اين شهر در كنار درياى روم واقع است و در دو طرف شرقى و غربى دريا ، ليمانى ساخته‌اند كه بسيار طويل و محكم است و نزديك به اسكله نيز از ميان آب ، خيابانى بالا آورده مُسطّح نموده‌اند كه در روى آن كمپانى فرانسه و ايطاليا و نمسه و عثمانى عمارت و گمركخانه ساخته‌اند و بيرق هر چهار دولت در آنجا بلند و افراخته است و آب رود نيل را هم كه از نهر اسماعيليه به سويس « 1 » مىرود جدا كرده از طرف خيابان غربى كانال با لوله‌ها به شهر آورده‌اند كه مردم آب شيرين بنوشند . تلگرافخانه نيز در شهر هست كه همگى در آنجا جمعند و هواى آنجا هم طورى است كه در اين فصل كه اول عقرب بود ، گل سرخ داشت و فرزندى ابونصر ميرزا كه از پورت‌سعيد و بازديد پاشايان آنجا برگشته بود يكدسته گل سرخ معطر براى من آورد . روز شنبه هفدهم ماه ذىالقعدة الحرام دو ساعت از روز گذشته به كانال رسيديم و حركت رو به جنوب بود . مناسب اين است اول وضع كانال را بيان كرده از آن پس به حالات شخصيّه بپردازيم . كانال سوئز بدان كه كانال ، چنانچه سابقاً اشاره شد ، تنگه‌اى را گويند كه مصنوعى باشد كه زمين ما بين دو دريا را حفر كرده بهم متصل مىسازند . از پورت‌سعيد تا سوئز تنگه‌اى بوده است كه از روى خشكى از آسيا به آفريقا مىرفتند و اين خشكى فاصلهء ميان آسيا و آفريقا بوده است . فراعنهء مصر خواسته بودند اين فاصله را از ميان برداشته درياى ابيض را با درياى احمر متصل نمايند و راه عبور را نزديك سازند ، نتوانسته بودند از عهده آن برآيند . در اين عصر كمپانى فرانسه ، در دوازدهم شهر شعبان سنهء 1286 هجرى ابتدا نموده به مهندسى لسپس فرانسوى از پورت‌سعيد تا سوئز خندقى حفر كرده آب درياى سفيد را در آن جارى ساخته ، متصل به درياى احمر نمودند و بيست و پنج روز راه عبور از آسيا به آفريقا را نزديك

--> ( 1 ) . مقصود سوئز است . از اين پس در متن سوئز مىآوريم .