سلطان مراد ميرزا حسام السلطنه
74
سفرنامه مكه ( دليل الأنام في سبيل زيارة بيت الله الحرام والقدس الشريف ومدينة السلام ) ( فارسى )
و پنجرههاى عمارت كه به بيرون باز مىشود عريض و طويل است ؛ طورى ساختهاند كه يك بچه مىتواند آن پنجره سنگين را در مدت يك ساعت ، ده مرتبه بالا و پايين بياورد و بدون چفت و ريزه ، به هر اندازهاى كه مىخواهد نگاه دارد و محكم بايستد . و به ديوارهاى اطاقهاى عمارت مزبور ، پارچههاى فرنگى چسبانيدهاند كه بسيار امتياز دارد و در طرف باغچهء بالا ، عمارتى هم سلطان محمود ساخته است كه سه اطاق و درياچهء بزرگى در برابر آنها است و همهء زينت اطاقها از روزگار سلطان محمود در نهايت تنقيح در آنجا برقرار است . مجسمهء اسبى را كه از چدن ريخته بودند ، در يك طرف باغچه اين طبقه گذاردهاند و حمام خوبى هم از مرمر در مرتبهء فوقانى عمرات طبقهء اولى ساختهاند كه در رختكن آن ، پنجره به صحراها دارد و گرمابه آن تماماً مرمر است و بسيار روشن است و خزانهء سرد و گرم دارد كه از شيرهاى متعدده آب به حوضچه كوچك مىريزد . عمارت يالى چراغان در سمت روملى واقع است و سلطان محمود ساخته است اغلب ديوارها و ستونها و پلههاى اين عمارت مرمر است كه از درياى مرمره آوردهاند . خطوط سياه دارد و صاف نيست . فرش زمين و ستونها غالباً يكپارچه است . عمارت بسيار عالى باصفايى است و در عهد سلطان عبدالعزيز خرابى به هم رسانيده ، تجديد عمارت شده است . حمّام خوبى هم از مرمر در ميان عمارت است و رسم حمامهاى آنجا اين است كه دور از عمارت نيستند ، بلكه داخل عمارت مىباشند و سطح آنها با سطح اطاقها مساوى است . زير حمامها خالى است از خارج آتش مىكنند كه سنگهاى صحن حمام گرم شود . شير آب گرم خزانه را هم كه باز مىكنند ، هواى حمّام گرمتر مىشود . منبع شيرها در پشت حمام است كه در آنجا آب را گرم مىكنند و حوضهاى مرمر كوچك و بزرگ دارد ؛ شير را كه باز مىكنند ، از يك شير آب گرم مىيابد و از شير ديگر آب سرد . و در برابر اين عمارت باغى است كه كوچه فاصله است . از روى كوچه پل ساختهاند سلطان با حرم خود از آن راه به ميان باغ مىآيد . اكثر وحوش در اين باغ است . چند شير و طاوس و طوطيان خوشرنگ و قرقاول طلايى استراليا و انواع قرقاولهاى افريقا و هند و چين در اين باغ است و ببرى در آنجا است كه علاوه بر خطوط سياه ، خالهاى سفيد نيز در بدن آن است . عمارتى هم اعليحضرت سلطان امسال بنا كردهاند كه آن هم از هر جهت نهايت امتياز را دارد .