سلطان مراد ميرزا حسام السلطنه
14
سفرنامه مكه ( دليل الأنام في سبيل زيارة بيت الله الحرام والقدس الشريف ومدينة السلام ) ( فارسى )
فراهم مىشود ، ولى ميرزا آقاخان صدراعظم كه تصميم گرفته بود هرات را به دولت انگليس واگذار كند در جواب حسامالسلطنه نوشت : معلوم مىشود شما را خيال سلطنت و پادشاهى بسر افتاده كه به هرات مانده جواب تعليقه دولت را اينطور دادهايد ، اگر خود را جزء دولت ايران و خيرخواه پادشاه مىدانيد فوراً هرات را تخليه نموده به مشهد برگرديد » . حسامالسلطنه چون طرف بىمهرى دولت انگليس و ميرزا آقاخان نورى بود ، از خراسان احضار و به جاى وى حمزه ميرزا حشمتالدوله در سال 1275 ق . به وزارت ميرزا محخمد مستوفى قوامالدوله به استاندارى خراسان فرستاده شد و حسامالدوله در اين سال به جاى طهماسب ميرزا مؤيدالدوله به استاندارى فارس انتخاب و روانه گرديد . پس از قضيهء افتضاحآور مرو در سال 1276 ق . و تلف شدن بيشتر قواى دولت ( در حدود سى چهلهزار نفر ) شاه در سال 1277 ق . حشمتالدوله و قوامالدوله را از حكومت و پيشكارى خراسان معزول و به جاى آن حسامالسلطنه را از فارس احضار كرده براى بار سوم به حكومت خراسان تعيين نمود و محمدناصرخان قاجار دولو رئيس تشريفات خود را ملقب به ظهيرالدوله نموده به پيشكارى ( معاونت ) و سردارى ( فرماندهء لشكر ) انتخاب و به خراسان فرستاد . حسامالدوله در مدت حكومت خود كه تا سال 1281 ق . به طول كشيد كارى كه كرد اين بود كه جلو تجاوزات تركمنها را به نواحى خراسان گرفت و مانع پيشرفت آنان گرديد . در سال 1282 ق . به جاى مسعود ميرزا يمينالدوله ( ظلالسلطان ) براى بار دوم حاكم فارس شد و حكومتش تا سال 1285 ق . به طول انجاميد و در اول سال 1286 ق . به جايش مسعود ميرزا ظلالسلطان به پيشكارى حاج محمدقلىخان قاجار دولو آصفالدوله براى بار دوم حاكم فارس شد . در سال 1287 ق . حسامالسلطنه به حكومت يزد تعيين گرديد ، لكن خودش نرفت و به جاى خود ابوالفتح ميرزا ( مؤيدالدوله ) پسر بزرگ خويش را به حكومت يزد فرستاد . در اواسط اين سال ( بيستم جمادىالثانيه ) كه ناصرالدين شاه براى زيارت اعتاب مقدسه عازم عراق ( بينالنهرين ) گرديد حسامالسلطنه نيز به همراه شاه بود و سمت رياست و حراست اردوى شاه را به عهده داشت . در سال 1288 ق . علاوه بر حكومت