وضعيت تاريخى شهر كوفه نيز تقريباً همين‌گونه است ؛ چراكه آجرهاى آنها درآورده شده و در ساختمان بيشتر خانه‌هاى قديمى نجف به‌كار گرفته شده است . افرادى اين آجرها را از محل‌هاى اصلى خود مىكندند و بيرون يا حومه شهر مىفروختند . بىترديد ، پژوهش دكتر مصطفى جواد ، به‌نام « النجف الاشرف قديماً » « 1 » ، به‌دليل مستند نبودن به كاوش‌هاى باستان‌شناسى ، ناكافى است . شايد تمامى نويسندگان پس از ايشان كه درباره نجف نوشته‌اند ، از پژوهش گران‌سنگ ايشان استفاده فراوانى كرده‌اند . اما اماكنى را كه او نام برده است ، مانند كاخ‌ها ، صومعه‌ها و ميكده‌ها يا اماكنى كه محمد سعيد الطريحى ، در كتاب « الديارات الامكنة النصرانية في الكوفة و ضواحيها » آورده است ، يا آنچه شيخ محمدحسين حرزالدين ، در كتاب « تاريخ النجف الاشرف » و دكتر حسن الحكيم ، در كتاب « المفصل فى تاريخ النجف الاشرف » ، آورده‌اند ، نه تنها جزء ضريح مطهر امام على ( ع ) به‌حساب نمىآيند ، بلكه نزديك آن هم قرار ندارند ؛ چنان‌كه جزء شهر قديمى نيز نمىباشند كه گرداگرد آن را به قطرى كمتر از سه كيلومتر ، تا دهه‌هاى نخستين قرن بيستم فرا گرفته بود . به احتمال زياد ، آنها در محدوده مرزهاى حيره و كوفه قرار مىگرفته‌اند و شامل مرزهاى شهر امام على ( ع ) و ضريح مطهرش نمىشده‌اند ؛ همانند دو كاخ « عذيب » و « صنبر » كه امرؤالقيس بن نعمان آنها را براى تفريح نزديك فرات ساخت . همچنين كاخ غرس كه براساس گفته ياقوت حموى يكى از كاخ‌هاى چهارگانه حيره مىباشد . كاخ زوراء كه نعمان بن منذر آن را بنا نهاد ؛ همان‌گونه كه بناى آن را به منذر سوم پسر امرؤالقيس سوم نسبت داده‌اند . كاخ عدسين كه متعلق به « بنىعماد بن عبدالمسيح بن قيس كلبى » بوده و همچنان كه در كوفه

--> ( 1 ) . ر . ك : موسوعة العتبات المقدسه ، ج 6 ، صص 9 - 69 ؛ موسوعة النجف الاشرف ، ج 1 ، صص 155 - 168 .