اگرچه بيشتر شخصيت‌هاى ايرانىتبار معاصر و تأثيرگذار در تاريخ عراق و حتى جهان اسلام و عرب ، رجال و مراجع دينىاند ، اما ميان آنها چند نويسنده و اديب نيز ديده مىشود كه امروزه از مفاخر نجف اشرف شناخته مىشوند . يكى از آن شخصيت‌هاى ممتاز علمى و ادبى ، « محمدمهدى جواهرى » ، شاعر بزرگ جنبش چپ عراق مىباشد كه به‌سبب مبارزات سياسىاش عليه حكومت عراق از سال 1953 تا 1958 ميلادى ، به سوريه پناهنده شد . « 1 » جواهرى از نوادگان شيخ محمدحسن نجفى ، فقيه نامدار و صاحب كتاب معروف « جواهرالكلام » است كه پدران او اصفهانى بوده‌اند . چهره نامى ديگر ، « جعفر خليلى » است كه پايه‌گذار ادبيات داستانى نوين عراق ناميده مىشود . او نوه « ملا على خليلى تهرانى » ، از علماى ايرانى حوزه علميه نجف است . او همچنين برادر كوچك‌تر عباس خليلى ، نويسنده و روزنامه‌نگار نامدار است كه در جنبش ضداستعمارى عراق بسيار فعال بود . در سال 1917 م حاكمان انگليسى عراق ، عباس خليلى و چند تن ديگر را به اعدام محكوم كردند كه البته وى در سفرى پرمخاطره به ايران گريخت . سپس در ايران ازدواج كرد و صاحب دخترى شد كه همان « سيمين بهبهانى » ، شاعر معروف است . در دوره معاصر ، روابط دوجانبه بسيار خوبى بر فضاى جامعه دينى و سياسى عراق و ايران حاكم بوده است . برخى از علماى نجف در جنبش‌هاى سياسى ايران نقش برجسته‌اى داشتند ؛ براى مثال مىتوان از سيد حسن شيرازى ( ميرزاى شيرازى كه فتواى منع تنباكوى او معروف است ) ، آخوند خراسانى و ميرزاى نايينى نام برد كه از نهضت مشروطه حمايت كردند . از سوى ديگر ، رجال ايرانى مقيم عتبات عاليات نيز در مبارزات ضداستعمارى

--> ( 1 ) . الجامع في تاريخ الادب العربي ، الادب الحديث ، حنّا الفاخوري ، ص 508 .